اگر نمی‌دانید گروی دقیقاً چطور کار می‌کند، اول راهنمای گروی چیست؟ را بخوانید. این نوشته فرض می‌کند با گروی آشنا هستید و فقط به یک سؤال جواب می‌دهد: برای همان خانه، گروی کردن به‌صرفه‌تر است یا ماهانه کرایه دادن؟
جواب کوتاه: گروی زمانی به‌صرفه است که پول گروی، اگر نزد خود شما می‌ماند، در یک سال کمتر از کرایه یک سال خانه برایتان فایده می‌داشت، و مطمئن باشید پول را در پایان پس می‌گیرید. در ادامه همین را با عدد حساب می‌کنیم.
پیش از حساب: وزارت عدلیه سته‌های گروی را از دفترهای رهنمای معاملات برداشته و از اول حمل ۱۴۰۴ تنها سته‌های رسمی، از جمله کرایه و بیع وفا (بیع جایزی)، را معتبر می‌داند. جزئیات را در گروی چیست؟ بخوانید. حسابی که این‌جا می‌کنیم برای هر معامله‌ای درست است که در آن یک مبلغ کلان را پیش‌پرداخت می‌کنید، از جمله کرایه پیشکی.
گروی یک آپارتمان در کابل معادل چند ماه کرایه است؟
در آگهی‌های آپارتمان کابل در آسوده (آگهی‌های تأییدشده تا ۳۱ سنبله ۱۴۰۵):
| تعداد آگهی | میانه قیمت | |
|---|---|---|
| کرایه ماهانه آپارتمان | ۶۳۵ | ۱۷ هزار افغانی |
| پول گروی آپارتمان | ۳۶۴ | حدود ۱۹ لک و ۴۰ هزار افغانی (حدود ۳۰ هزار دالر) |
یعنی پول گروی یک آپارتمان معمولاً برابر با حدود ۱۰ سال کرایه همان نوع آپارتمان است. به زبان دیگر، کرایه یک سال حدود ۱۰ فیصد پول گروی می‌شود. این عدد در ناحیه‌های پرآگهی کابل بین حدود ۱۰ و ۱۶ فیصد است.
این‌ها قیمت‌های پیشنهادی در آگهی‌اند، نه قیمت نهایی معامله. «میانه» یعنی نیمی از آگهی‌ها کمتر و نیمی بیشتر از این عدد قیمت دارند. بیشتر آگهی‌های گروی آپارتمان (۳۰۳ از ۳۶۴) به دالر قیمت‌گذاری شده‌اند و برای این جدول با نرخ ۶۴٫۷ افغانی برای هر دالر به افغانی تبدیل شده‌اند.
در حساب پایین، برای ساده‌بودن، پول گروی را ۲۰ لک افغانی می‌گیریم.
یک حساب ساده: همان آپارتمان، یک سال
فرض کنید یک آپارتمان را می‌توانید یا ماهانه ۱۷ هزار افغانی کرایه بگیرید یا با ۲۰ لک افغانی گروی کنید.
| کرایه | گروی | |
|---|---|---|
| پولی که در آغاز می‌پردازید | ۱۷ هزار (کرایه ماه اول) | ۲۰ لک |
| پرداخت در طول سال | ۱۲ × ۱۷ هزار = ۲ لک و ۴ هزار | صفر |
| پولی که در پایان پس می‌گیرید | صفر | ۲۰ لک |
| مصرف واقعی یک سال | ۲ لک و ۴ هزار | فایده‌ای که ۲۰ لک در این یک سال نزد خودتان می‌داشت |
در کرایه، مصرف شما روشن است: ۲ لک و ۴ هزار افغانی. در گروی ظاهراً هیچ پولی خرج نمی‌کنید، اما ۲۰ لک شما یک سال نزد صاحب‌خانه است. سؤال اصلی این است: اگر این ۲۰ لک نزد خودتان می‌ماند، در یک سال بیشتر از ۲ لک و ۴ هزار افغانی برایتان فایده می‌داشت یا نه؟
- اگر این پول در دکان یا کاروبارتان کار می‌کند و سالانه بیشتر از حدود ۱۰ فیصد فایده می‌دهد، کرایه به‌صرفه‌تر است: پول‌تان را نگه دارید و کرایه بدهید.
- اگر این پول بی‌کار در خانه می‌ماند، گروی عملاً یک سال زندگی بدون کرایه است و گروی به‌صرفه‌تر است، به شرطی که پول را سالم پس بگیرید.
حساب دو ساله: وقتی کرایه بالا می‌رود
قرارداد گروی معمولاً مبلغ را برای تمام مدت ثابت نگه می‌دارد، اما کرایه ممکن است در سال دوم بالا برود. وزارت عدلیه در اسد ۱۴۰۴ اعلام کرد که کرایه خانه نباید بیش از ۱۰ فیصد بالا برود. اگر صاحب‌خانه کرایه را در سال دوم همین ۱۰ فیصد بلند کند:
| سال اول | سال دوم | جمع دو سال | |
|---|---|---|---|
| کرایه | ۲ لک و ۴ هزار | ۲ لک و ۲۴ هزار | ۴ لک و ۲۸ هزار |
| گروی | پول بند است | پول بند است | ۲۰ لک در پایان پس می‌آید |
هرچه مدت درازتر باشد و کرایه‌ها زودتر بالا بروند، گروی جذاب‌تر می‌شود. در عوض، پول شما هم مدت بیشتری بند می‌ماند و خطرهایش هم بیشتر می‌شود.
خطر دالر: پولی که پس می‌گیرید همان ارزش را دارد؟
وقتی مبلغ گروی به دالر است، شما همان تعداد دالر را پس می‌گیرید، نه همان مقدار افغانی. اگر در این مدت نرخ دالر در بازار پایین بیاید، دالرهایی که پس می‌گیرید افغانی کمتری می‌ارزند، و اگر بالا برود بیشتر.
در سال ۱۴۰۵ نرخ دالر در بازار کابل بین حدود ۶۳٫۵ و ۶۶ افغانی بالا و پایین رفته است. یک مثال: ۳۰ هزار دالر گروی داده‌اید، وقتی هر دالر ۶۶ افغانی بوده، یعنی ۱۹ لک و ۸۰ هزار افغانی. اگر در پایان قرارداد نرخ به ۶۳٫۵ افغانی برسد، همان ۳۰ هزار دالر ۱۹ لک و ۵ هزار افغانی می‌ارزد. ۷۵ هزار افغانی فرق کرده، یعنی بیش از کرایه ۴ ماه.
- اگر درآمد و مصارف شما به افغانی است، گروی به افغانی این خطر را برایتان ندارد.
- اگر پس‌انداز شما از قبل به دالر است، گروی به دالر همان ارزشی را که داشتید حفظ می‌کند.
گروی و کرایه با هم: راه میانه
بعضی صاحب‌خانه‌ها خانه را با مبلغ گروی کمتر همراه با یک کرایه ماهانه کم می‌دهند. مثلاً به جای ۲۰ لک گروی، ۱۰ لک گروی و ماهانه ۸ هزار افغانی کرایه. این راه برای کسی خوب است که همه پولش را نمی‌خواهد بند کند. حسابش هم همان است: نصف پول شما بند می‌شود و در عوض بخشی از کرایه را می‌دهید.
پس کدام؟ خلاصه تصمیم
گروی بیشتر وقتی معنا دارد که:
- پس‌اندازی دارید که در غیر آن بی‌کار می‌ماند؛
- مطمئن هستید تمام مدت قرارداد در آن خانه می‌مانید؛
- صاحب‌خانه را می‌شناسید، قباله خانه را دیده‌اید و مطمئن هستید توان پس‌دادن پول را دارد؛
- می‌خواهید از بالا رفتن کرایه در سال‌های آینده در امان باشید.
کرایه بیشتر وقتی معنا دارد که:
- پول‌تان را برای کار، کاروبار یا روز مبادا لازم دارید؛
- نمی‌دانید چقدر در آن خانه می‌مانید؛
- نمی‌توانید مالکیت خانه یا توان صاحب‌خانه برای پس‌دادن پول را بررسی کنید؛
- نمی‌خواهید خطر پس‌نگرفتن یک مبلغ بزرگ را قبول کنید.
بزرگ‌ترین خطر گروی این است که صاحب‌خانه در پایان مدت نتواند یا نخواهد پول را پس بدهد. راه‌های کم‌کردن این خطر، مثل قرارداد روی سته رسمی، شاهدها و دیدن قباله، در راهنمای گروی چیست؟ آمده است.
اگر حساب‌تان را کرده‌اید، می‌توانید آگهی‌های آپارتمان کرایی و گروی در کابل و خانه کرایی و گروی در کابل را ببینید و گروی و کرایه همان ناحیه را با همین روش مقایسه کنید.
پرسش‌های رایج
پول گروی معمولاً چند برابر کرایه ماهانه است؟
در آگهی‌های آپارتمان کابل در آسوده، پول گروی به‌طور میانه حدود ۱۱۵ برابر کرایه ماهانه است، یعنی نزدیک به ۱۰ سال کرایه. این نسبت در ناحیه‌ها و خانه‌های مختلف فرق می‌کند.
آیا در گروی هیچ مصرفی ندارم؟
کرایه نمی‌دهید، اما پول شما در مدت قرارداد بند است و نمی‌توانید از آن استفاده کنید. همین فایده ازدست‌رفته، مصرف واقعی گروی است. مصارف دیگر مثل برق و آب معمولاً در هر دو حالت به دوش ساکن خانه است؛ این را در قرارداد روشن کنید.
گروی به دالر بهتر است یا به افغانی؟
اگر درآمد و مصارف‌تان به افغانی است، گروی به افغانی خطر تغییر نرخ دالر را ندارد. اگر پس‌انداز شما به دالر است، گروی به دالر ارزش همان پس‌انداز را حفظ می‌کند. در هر حالت، واحد پول را در قرارداد روشن بنویسید.
اگر پیش از پایان قرارداد خانه را ترک کنم چه می‌شود؟
بستگی به قرارداد دارد. بعضی صاحب‌خانه‌ها پول را تنها در پایان مدت پس می‌دهند. پیش از امضا بپرسید اگر زودتر بروید پول چه وقت و چطور پس داده می‌شود، و جواب را در قرارداد بنویسید.
این نوشته آخرین بار در سنبله ۱۴۰۵ به‌روز شد.