در افغانستان یک جریب برابر با ۲۰ بسوه یا ۲٬۰۰۰ متر مربع است و یک بسوه برابر با ۲۰ بسواسه یا ۱۰۰ متر مربع. پس هر بسواسه ۵ متر مربع می‌شود. اگر این سه عدد را به خاطر بسپارید، مساحت هر زمینی را که در قباله یا آگهی می‌بینید، به‌آسانی به متر مربع تبدیل کرده می‌توانید.
در این راهنما جدول تبدیل واحدها، چند مثال عملی، روش مقایسه قیمت دو زمین با واحدهای مختلف و اشتباه‌هایی را که هنگام خواندن مساحت در قباله زیاد پیش می‌آید، می‌خوانید.
جدول تبدیل واحدهای زمین
| واحد | برابر با | به متر مربع |
|---|---|---|
| ۱ جریب | ۲۰ بسوه | ۲٬۰۰۰ متر مربع |
| ۱ بسوه | ۲۰ بسواسه | ۱۰۰ متر مربع |
| ۱ بسواسه | یک‌بیستم بسوه | ۵ متر مربع |
| نیم جریب | ۱۰ بسوه | ۱٬۰۰۰ متر مربع |
| ۱ هکتار | ۵ جریب | ۱۰٬۰۰۰ متر مربع |
این مقدارها در معاملات زمین در کابل و بیشتر ولایت‌ها به کار می‌روند. با این حال در بعضی قباله‌های قدیمی، مخصوصاً در زمین‌های زراعتی، واحدهای محلی هم دیده می‌شود؛ مثلاً تخم‌ریز، یعنی زمینی که چند سیر تخم در آن کاشته می‌شود، یا قلبه که از جریب بزرگ‌تر است. اندازه این واحدها از جایی به جای دیگر فرق دارد و اداره اراضی هم آن‌ها را جداگانه تبدیل می‌کند. اگر در قباله‌ای واحدی آمده بود که نمی‌شناسید، پیش از معامله از فروشنده بخواهید مساحت را به متر مربع روشن بنویسد.
یک جریب چند بسوه است؟
یک جریب ۲۰ بسوه است. به همین دلیل نیم جریب ۱۰ بسوه و ربع جریب ۵ بسوه می‌شود. زمین‌های زراعتی و باغ‌ها معمولاً به جریب خرید و فروش می‌شوند و نمره‌های رهایشی در شهرک‌ها بیشتر به بسوه.
یک بسوه چند متر است؟
یک بسوه ۱۰۰ متر مربع است؛ مثلاً یک قطعه ۱۰ متر در ۱۰ متر، یا ۸ متر در ۱۲٫۵ متر. نمره‌های رهایشی در کابل اغلب بین ۲ تا ۵ بسوه‌اند، یعنی ۲۰۰ تا ۵۰۰ متر مربع.
بسواسه چیست و چند متر است؟
بسواسه کوچک‌ترین واحد رایج است: یک‌بیستم بسوه، یعنی ۵ متر مربع. بسواسه بیشتر زمانی به کار می‌آید که مساحت یک زمین عدد رُند بسوه نباشد. مثلاً ۲۵۰ متر مربع می‌شود «۲ بسوه و ۱۰ بسواسه».
چطور جریب و بسوه را به متر مربع تبدیل کنیم؟
سه قاعده ساده کافی است:
- جریب به متر مربع: تعداد جریب × ۲٬۰۰۰
- بسوه به متر مربع: تعداد بسوه × ۱۰۰
- متر مربع به بسوه: مساحت ÷ ۱۰۰
مثال ۱: یک زمین ۳۰۰ متر مربعی چند بسوه است؟
۳۰۰ ÷ ۱۰۰ = ۳ بسوه.
مثال ۲: یک زمین ۵ بسوه‌ای چند متر مربع است؟
۵ × ۱۰۰ = ۵۰۰ متر مربع.
مثال ۳: یک‌ونیم جریب چند متر و چند بسوه است؟
۱٫۵ × ۲٬۰۰۰ = ۳٬۰۰۰ متر مربع، که می‌شود ۳۰ بسوه.
مثال ۴: ۴۷۰ متر مربع را به بسوه و بسواسه بنویسید
۴۷۰ ÷ ۱۰۰ = ۴ بسوه و ۷۰ متر باقی می‌ماند. ۷۰ ÷ ۵ = ۱۴ بسواسه. پس جواب ۴ بسوه و ۱۴ بسواسه است.
آیا جریب افغانستان با جریب ایران یکی است؟
نه. در ایران «جریب» معمولاً به یک هکتار، یعنی ۱۰٬۰۰۰ متر مربع، گفته می‌شود که پنج برابر جریب افغانستان است. بسیاری از ابزارهای تبدیل آنلاین فارسی برای ایران ساخته شده‌اند و جریب را ۱۰٬۰۰۰ متر حساب می‌کنند. برای زمین در افغانستان همیشه ۲٬۰۰۰ متر مربع را در نظر بگیرید.
قیمت زمین در آگهی‌ها: فی بسوه یا فی متر؟
فروشنده‌ها قیمت زمین را به چند شکل اعلان می‌کنند: قیمت کل، قیمت فی بسوه، یا قیمت فی متر مربع. در آسوده مساحت هر آگهی به متر مربع ثبت می‌شود و قیمت، قیمت کل زمین است. برای مقایسه دو زمین، هر دو را به قیمت فی بسوه تبدیل کنید:
قیمت فی بسوه = قیمت کل ÷ (مساحت به متر مربع ÷ ۱۰۰)
یک مثال با عددهای فرضی:
| زمین «الف» | زمین «ب» | |
|---|---|---|
| مساحت | ۴ بسوه (۴۰۰ متر مربع) | ۳۵۰ متر مربع (۳٫۵ بسوه) |
| قیمت کل | ۲۴ لک افغانی | ۱۹ لک افغانی |
| قیمت فی بسوه | ۶ لک افغانی | حدود ۵٫۴ لک افغانی |
زمین «ب» قیمت کل کمتری دارد و فی بسوه هم ارزان‌تر است. اما همیشه این‌طور نیست. گاهی زمین کوچک‌تر فی بسوه گران‌تر تمام می‌شود، و فقط با همین حساب ساده معلوم می‌شود.
دو نکته را هم فراموش نکنید:
- واحد پول را یکی کنید. اگر یک آگهی به دالر است و دیگری به افغانی، هر دو را با نرخ همان روز به یک واحد تبدیل کنید.
- قیمت آگهی قیمت نهایی نیست. عددی که در آگهی می‌بینید قیمت پیشنهادی فروشنده است و قیمت معامله معمولاً بعد از چانه‌زدن تعیین می‌شود.
اگر به دنبال زمین هستید، می‌توانید آگهی‌های زمین فروشی در کابل را با همین روش مقایسه کنید. همین کار را برای زمین فروشی در هرات یا آگهی‌های زمین فروشی در افغانستان در ولایت‌های دیگر هم انجام داده می‌توانید.
اشتباه‌های رایج هنگام خواندن مساحت در قباله
۱. اشتباه گرفتن بسوه با بسواسه
«۵ بسوه» ۵۰۰ متر مربع است و «۵ بسواسه» فقط ۲۵ متر مربع. این دو کلمه شبیه هم‌اند و در دست‌نویس‌ها زود اشتباه خوانده می‌شوند. هر عدد را همراه با واحدش بخوانید.
۲. مساحت روی کاغذ با مساحت روی زمین فرق دارد
مساحتی که در قباله نوشته شده، همیشه با اندازه واقعی زمین یکی نیست؛ مخصوصاً در قباله‌های قدیمی یا زمین‌هایی که چند بار تقسیم شده‌اند. پیش از خرید، زمین را با متر اندازه کنید یا از یک انجنیر سروی بخواهید آن را اندازه بگیرد، و حدود چهارطرف زمین را با همسایه‌ها مقایسه کنید.
۳. راه و کوچه شامل مساحت هست یا نه؟
در شهرک‌ها و زمین‌های تقسیم‌شده گاهی بخشی از مساحت اعلان‌شده برای راه یا کوچه عمومی کنار گذاشته می‌شود. بپرسید مساحت نوشته‌شده «خالص» است یا راه و جوی هم در آن حساب شده.
۴. عددهای ممیزدار
«۲٫۵ بسوه» دو و نیم بسوه است، یعنی ۲۵۰ متر مربع، نه ۲۵ بسوه. در دست‌نویس‌ها ممیز گاهی دیده نمی‌شود. اگر عدد با اندازه زمین جور نمی‌آید، دوباره بپرسید.
۵. واحد را در قرارداد روشن بنویسید
در بیع‌نامه یا قرارداد، مساحت را هم به بسوه و هم به متر مربع بنویسید. این کار جلوی اختلاف‌های بعدی را می‌گیرد. برای شناختن انواع قباله و خطرهای هرکدام، راهنمای قباله شرعی و عرفی را بخوانید.
پرسش‌های رایج
یک جریب چند متر است؟
یک جریب در افغانستان ۲٬۰۰۰ متر مربع است. این مقدار با جریب ایران (۱۰٬۰۰۰ متر مربع) فرق دارد.
۴۰۰ متر چند بسوه است؟
۴ بسوه. هر ۱۰۰ متر مربع یک بسوه است، پس کافی است مساحت را بر ۱۰۰ تقسیم کنید.
نیم جریب چند بسوه است؟
نیم جریب ۱۰ بسوه یا ۱٬۰۰۰ متر مربع است.
یک هکتار چند جریب است؟
یک هکتار ۱۰٬۰۰۰ متر مربع است، یعنی ۵ جریب افغانی یا ۱۰۰ بسوه.
یک بسواسه چند متر است؟
یک بسواسه ۵ متر مربع است و ۲۰ بسواسه یک بسوه می‌شود.