کادستر ثبت نقشهای زمینهاست: هر قطعه زمین با حدود و مساحتش روی یک نقشهی رسمی کشیده میشود و در فهرستی ثبت میشود که نشان میدهد به نام چه کسی است. در سندها و اعلانات رسمی افغانستان آن را اغلب «کدستر» مینویسند. برای خریدار، کادستر به یک پرسش ساده جواب میدهد: این زمین در ثبت دولت به نام کیست؟
در این راهنما میخوانید کادستر دقیقاً چه چیزی را ثبت میکند، کدام اداره آن را نگه میدارد، در معاملهی زمین و خانه چه نقشی دارد، چرا در قضیههای زمین امارتی به آن استناد شده، و پیش از خرید چه بپرسید.
کادستر به زبان ساده
کارمندان سروی کادستر زمینها را در ساحه اندازه میکنند تا به گفتهی خود اداره، «حدود و مساحت اراضی امارتی و شخصی» تثبیت شود. آنچه از این کار بیرون میآید:
- نقشههای کادستری با مقیاس ۱:۵۰۰ تا ۱:۲۵٬۰۰۰، که روی آنها هر قطعه جدا کشیده و شمارهگذاری شده است؛
- فورمههای کادستری و فهرست مالکان زمین؛
- کارت توحید مالکیت.
هدف این کار، به گفتهی وزارت زراعت، «تهیه نقشهها و اسناد کدستری به منظور تصفیه و تثبیت حق مالکیت» است. در کابل، یک مدیریت تخنیکی سروی کادستر قطعههای زمین را روی نقشههای اصلی میکشد تا کار تثبیت مالکیت آسان شود.
کادستر را با دو سند دیگر یکی ندانید:
| سند | چه چیزی را نشان میدهد | کجا نگه داشته میشود |
|---|---|---|
| قباله | انتقال مالکیت از فروشنده به خریدار | محکمه و ریاست اراضی (شرعی)، یا نزد دو طرف (عرفی) |
| کادستر | حدود، مساحت و نام ثبتشدهی هر قطعه | ریاست عمومی اراضی، وزارت زراعت |
| پلان شهری | مسیر سرک، ساحهی سبز، تعداد منزل مجاز | شاروالی |
کدام اداره کادستر را نگه میدارد؟
- ریاست عمومی اراضی: امور زمین امروز زیر ریاست عمومی اراضی در وزارت زراعت، آبیاری و مالداری است، که یک ریاست سروی کدستر، یک ریاست فوتوگرامتری و یک ریاست ثبت ساحات غیررسمی شهری دارد. پیشتر، از ۱۳۹۷، ادارهی اراضی با وزارت شهرسازی یکجا شده بود؛ فرمان و تاریخ دقیق انتقال آن به وزارت زراعت را پیدا نکردیم، اما دستکم از میزان ۱۴۰۱ زیر این وزارت است.
- در کابل: ریاست اراضی ولایت کابل یک آمریت جیودیزی، کدستر و قباله دارد.
- سیستم داخلی، نه عمومی: ریاست عمومی اراضی یک سیستم معلومات زمینداری و یک «بانک زمین» دارد، اما کادستری آنلاین که مردم بتوانند در آن جستجو کنند، پیدا نکردیم.
- مرکز واحد: در کابل یک «مرکز واحد تثبیت حق مالکیت زمین» حدود عقرب ۱۴۰۴ باز شد، جایی که کارمندان بخشهای تصفیه، کدستر، شاروالی کابل و محاکم یکجا کار میکنند. وزارت زراعت در ۱۴۰۵ مرکزهای مانند آن را در کندز، پکتیا، زون قندهار و هرات هم باز کرد.
کادستر در خرید و فروش زمین چه نقشی دارد؟
بر پایهی آنچه ستره محکمه هنگام آغاز قبالههای تازه در حمل ۱۴۰۲ گفت، پروندهی قبالهی شرعی از ریاست اراضی شروع میشود:
- فورم درخواست فروش: متقاضی نخست از ادارهی اراضی فورم درخواست فروش ملکیت میگیرد. در آن نام کامل فروشنده و خریدار، محل سکونت، و موقعیت، حدود و مساحت زمین یا ساختمان نوشته میشود، و اینکه فروشنده مالک اصلی است، وارث است یا وکیل.
- بررسی ثبت: برای ملکهای داخل ماسترپلان شهر، ثبت محفوظ قبالهی پیشین در محکمه بررسی میشود و از مدیریت ملکیتهای ناحیه معلومات گرفته میشود.
- بیرون از ماسترپلان: اگر کسی سند ملکیت ندارد، تیمهای تصفیهی ریاست اراضی ساحه را بررسی میکنند تا زمین دولتی از شخصی جدا شود.
- مقایسه با کادستر: مدیریت تثبیت حق مالکیت در ریاست اراضی کابل اسناد را با دفترهای املاک، مالیهدهی و کدستر مقایسه میکند تا مالک زمین تشخیص داده شود.
ریاست عمومی اراضی از ۱۴۰۱، بر پایهی طرزالعملی که با ستره محکمه جور شد، قبالههای شرعی الکترونیکی را اجرا و ثبت میکند، و توزیع قبالههای الکترونیکی در کابل در عقرب ۱۴۰۴ دوباره آغاز شد. در طرزالعملهایی که نشر شدهاند، شرطی به نام «استعلام کادستر» جداگانه نیامده است؛ مقایسه با کادستر بخشی از کار ریاست اراضی روی همان پروندهی قباله است.
کادستر به تنهایی قباله نیست. بر پایهی رهنمای تحریر وثایق ستره محکمه در دورهی جمهوریت، ثبت در کادستر برای انتقال ملکیت اعتبار حقوقی ندارد و فروش باید بر سند معتبر پیشین استوار باشد. مرحلههای کامل خرید را در راهنمای خرید خانه در کابل بخوانید.
چرا کادستر برای خریدار اینقدر مهم شده است؟
چون در قضیههای زمین امارتی در ۱۴۰۵، ثبت کادستر یکی از دلیلهای اصلی فیصلهها بوده است:
- شهرک امید سبز: وزارت عدلیه گفت «کل این زمین در پنج قطعه کادستری بهنام دولت ثبت و سروی شده» است. محکمهی اختصاصی در ۳۱ حمل ۱۴۰۵ بیش از ۱٬۵۰۰ جریب آن را امارتی شناخت، و به خریداران گفته شد قیمت زمین و خساره را از فروشنده بخواهند.
- شهرک غیبی بابا: در سرطان ۱۴۰۵، از ۱٬۰۴۲ جریبی که بررسی شد، بیش از ۵۳۲ جریب امارتی شناخته شد، چون «در چهار قطعه کادستری بهنام دولت سروی شده» بود.
- قریه الوخیل: وزارت عدلیه در ثور ۱۴۰۵ بیش از ۸۴۱ جریب زمین را که در دو قطعهی کادستری به نام دولت ثبت بود، امارتی اعلام کرد.
یک نکتهی مهم: به گزارش یک تحقیق رسانهای در اسد ۱۴۰۵، در شهرک امید سبز فروشنده قبالههای شرعی داشت که در دفترهای محفوظ محکمه ثبت بودند. در دورهی جمهوریت، محکمهای «لیست احتمالی کادستر» را در برابر اسناد شرعی بیاعتبار دانسته بود؛ اما محکمهی اختصاصی در ۱۴۰۵ به ثبت کادستر استناد کرد. پس امروز یک قبالهی ثبتشده هم، اگر کادستر زمین را به نام دولت نشان دهد، شاید کافی نباشد.
کادستر هم حرف آخر نیست. محکمهی اختصاصی اسناد متصرفان، دفترهای املاک و معلومات ادارههای دیگر را هم بررسی میکند، و متصرفانی که فیصلهی کمیسیون را نمیپذیرند، میتوانند شکایت کتبی خود را به محکمهی اختصاصی بدهند. وزارت عدلیه گفت در سال ۱۴۴۷ هجری قمری ۱۱۹ قضیه به همین دلیل به این محکمهها فرستاده شد.
پیش از خرید، دربارهی کادستر چه بپرسید؟
- از فروشنده: آیا زمین سروی شده است؟ شمارهی قطعه یا نقشهی کادستری دارد؟ سندی به نام «سند کادستر» که به مالکان داده شود، در معلومات رسمی پیدا نکردیم؛ اگر فروشنده چنین چیزی دارد، کاپی آن را بخواهید و بپرسید از کجا گرفته.
- از ریاست اراضی کابل: بپرسید قطعه در کادستر به نام چه کسی یا کدام اداره ثبت است. روند، مصرف و مدت این کار برای مردم در جایی نشر نشده است؛ پرسش را در آمریت جیودیزی، کدستر و قباله مطرح کنید، و منتظر بمانید که شاید جواب زمان ببرد.
- از مدیریت املاک ناحیهی شاروالی: برای ملک داخل پلان شهری بپرسید زمین پیشتر استملاک شده یا نه. در یک قضیهی ۲۵ جریبی در ۱۴۰۵، کمیسیون زمین را امارتی دانست چون پیشتر استملاک و در شاروالی به نام دولت ثبت شده بود.
- سرک و پلان شهری: شاروالی کابل نقشهی شبکهی سرکها و پلانهای شهر را در وبسایت پلانهای شهر کابل (kmplan.km.gov.af) گذاشته است، با این هشدار که خطهای آن «دقت لازم را نداشته» و مسیر نهایی بعد از سروی مشخص میشود. آن را برای نگاه اول ببینید و از شاروالی تأیید بگیرید.
- نام شهرک: اگر زمین در یک شهرک است، نام آن را در اعلامیههای وزارت عدلیه جستجو کنید. در سنبله ۱۴۰۵ زمین ۴۹ شهرک در ۱۴ ولایت، ۱۵ شهرک آن در کابل، امارتی اعلام شد.
قیمت زمین را هم با بازار مقایسه کنید: جدول هر ناحیه در قیمت زمین در کابل (۱۴۰۵) است. اعلانهای زمین فروشی در کابل و زمین فروشی در افغانستان را با فیلتر نوع سند ببینید.
سرتفیکت تصرف و سند ساحات غیررسمی چه شد؟
در دورهی جمهوریت، وزارت شهرسازی گفت ۶۰۰ هزار خانهی غیررسمی را ثبت کرده و وعده داد تا سال ۲۰۲۰ میلادی برای ۵۰۰ هزار خانه سند ملکیت توزیع کند؛ تا آن وقت حدود ۴ هزار خانواده در چند شهر سند گرفته بودند. واحد ثبت ساحات غیررسمی شهری هنوز در ریاست عمومی اراضی هست، و بر پایهی تفاهمنامهای با شاروالی کابل در سرطان ۱۴۰۲، ریاست اراضی مسئول جدا کردن زمینهای شخصی و امارتی، تثبیت مالکیت و توزیع سند ملکیت به مالکان خانهها در ساحات غیرپلانی است.
اینکه سرتفیکت تصرف یا سندهای ساحات غیررسمی امروز هم داده میشوند یا نه، در جایی نشر نشده است. اگر خانهای با چنین سندی میخرید، از ریاست اراضی کابل بپرسید آن سند امروز چه اعتباری دارد.
این راهنما روشهای رایج و اعلامیههای رسمی را توضیح میدهد و مشورهی حقوقی نیست. پیش از خرید زمین با ریاست اراضی، محکمه یا یک وکیل مدافع مشوره کنید. وزارت عدلیه برای مشورهی حقوقی رایگان شمارهی ۱۸۸ را دارد.
پرسشهای رایج
کادستر و کدستر یکی است؟
بله. هر دو برای یک چیز به کار میروند: ثبت نقشهای زمینها. در اعلانات و سندهای وزارت زراعت بیشتر «کدستر» نوشته میشود.
نقشهی کادستری زمینم را از کجا بگیرم؟
روند، مصرف و مدت آن در جایی نشر نشده است. پرسش را در ریاست اراضی ولایت کابل، آمریت جیودیزی، کدستر و قباله، و در ولایتها در ریاست اراضی ولایت مطرح کنید.
آیا ثبت در کادستر مالکیت را ثابت میکند؟
به تنهایی نه؛ مالکیت با قباله و سند معتبر پیشین ثابت میشود. اما امروز، اگر کادستر زمینی را به نام دولت نشان دهد، محکمههای اختصاصی زمین به آن استناد کردهاند، حتی در برابر قبالههای ثبتشده.
اگر زمینم در کادستر به نام دولت ثبت باشد چه کنم؟
با قباله و همهی اسناد خود به ریاست اراضی بروید و با یک وکیل مدافع مشوره کنید. اگر کمیسیون زمین را امارتی اعلام کرد، شکایت را به صورت کتبی به محکمهی اختصاصی بدهید.
این نوشته آخرین بار در سنبله ۱۴۰۵ بهروز شد.


