خرید خانه در کابل چند مرحله دارد: پیدا کردن و بازدید خانه، بررسی قباله و فروشنده، بستن معامله روی ستهی رسمی، پرداخت پول، و انتقال قباله به نام خریدار. بیشتر ضررهایی که خریداران میبینند، از جا انداختن یکی از همین مرحلهها میآید: پولی که پیش از دیدن قباله داده شده، فروشندهای که مالک نبوده، یا زمینی که بعدها دولتی شناخته شده است.
این راهنما هر مرحله را به ترتیب توضیح میدهد: چه چیزی را کجا بررسی کنید، کادستر چیست، هر مرحله چه مصارفی دارد، و بعد از خرید چه کارهایی میماند.
مرحلهی ۱: بودجه و جستجو
پیش از بازدید، سه چیز را روشن کنید:
- بودجه: در اعلانهای آسوده، میانهی قیمت یک خانه یا حویلی در کابل حدود ۳۵ لک افغانی برای حدود ۲۰۰ متر مربع است (۱٬۲۸۷ اعلان) و میانهی قیمت یک آپارتمان حدود ۴۰ لک افغانی (۵۳۱ اعلان)؛ تا ۳۱ سنبله ۱۴۰۵، با تبدیل اعلانهای دالری به نرخ ۶۴٫۷ افغانی. اینها قیمتهای پیشنهادیاند و از ناحیهای به ناحیهی دیگر چند برابر فرق میکنند. جدول هر ناحیه را در قیمت خانه در کابل در سال ۱۴۰۵ ببینید.
- ناحیه: ناحیهای را انتخاب کنید که به کار، مکتب و خانوادهتان نزدیک است. برای مقایسهی ناحیهها، کدام ناحیهی کابل برای زندگی بهتر است؟ را بخوانید.
- نوع قباله: آیا تنها خانه با قبالهی شرعی میخرید، یا عرفی هم؟ حدود ۹۰ فیصد خانههای فروشی کابل در آسوده قبالهی عرفی دارند. فرق این دو را در قبالهی شرعی و عرفی بخوانید.
در آسوده اعلانهای خانه و حویلی فروشی در کابل و آپارتمان فروشی در کابل را با فیلتر ناحیه، قیمت و نوع سند ببینید.
مرحلهی ۲: بازدید خانه
- دو بار بروید: یک بار روز و یک بار شام، تا روشنی، سر و صدا و رفتوآمد را ببینید.
- بنا را ببینید: دیوارها و بام را برای درز و نم ببینید. بپرسید بنا چند سال پیش ساخته شده و پخته است یا خام.
- آب و برق: بپرسید آب از چاه است یا شبکه، و برق شهری دایمی است یا نه. بلهای چند ماه اخیر را ببینید.
- سرک و دسترسی: سرک تا دروازه پخته است یا خام؟ مکتب، شفاخانه و بازار چقدر دور است؟
- از همسایهها بپرسید: مالک خانه کیست، چند سال است در آن زندگی میکند، و آیا کسی دیگر بر خانه ادعایی دارد.
- کسی را با خود ببرید که از بنا سر درمیآورد، مثلاً یک انجنیر یا استاکار باتجربه.
مرحلهی ۳: بررسی قباله و فروشنده
این مهمترین مرحله است. پیش از اینکه هیچ پولی بدهید:
- قباله را با تذکرهی فروشنده مقایسه کنید. نام، نام پدر و مشخصات باید یکی باشند. اصل قباله را ببینید، نه کاپی.
- اگر فروشنده خود مالک نیست، باید وکالت خط شرعی مالک را داشته باشد. وزارت عدلیه همین را از دفترهای رهنمای معاملات هم میخواهد.
- اگر خانه میراثی است، بپرسید «حصر وراثت» گرفته شده یا نه، و آیا همهی وارثان به فروش راضیاند.
- برای قبالهی عرفی، همهی قبالههای پیشین را بخواهید. هر فروشنده باید همان کسی باشد که در قبالهی قبلی خریدار بوده. از وکیل گذر و همسایهها بپرسید.
- ببینید ملک در تضمین نیست. وزارت عدلیه فهرستی از جایدادهایی که به عنوان تضمین رهنمای معاملات یا عریضهنویس گرو گذاشته شدهاند نشر میکند. بپرسید آیا ملک در گرو بانک یا کسی دیگر است.
- ببینید زمین دولتی نیست. وزارت عدلیه در سنبله ۱۴۰۵ زمین ۴۹ شهرک در ۱۴ ولایت، از جمله ۱۵ شهرک در کابل، را دولتی اعلام کرد، و در ثور ۱۴۰۵ زمین شش شهرک کابل (سناتور جنت گل خان، سردار محمد داوود خان، میرویس، دولتزی، علاءالدین و حبیبالله زازی) برای طرحهای انکشافی به شاروالی سپرده شد. به کسانی که در شهرک امید سبز زمین خریده بودند، گفته شد پولشان را از کسی بخواهند که به آنها فروخته است. پیش از خرید در هر شهرک، وضعیت آن را از شاروالی و ریاست اراضی بپرسید.
- رهنمای معاملات را بررسی کنید. وزارت عدلیه فهرست رهنمای معاملات دارای جواز و جوازهای لغوشده را نشر میکند، و در کابل هر دفتر ثبتشده یک بارکد دارد که هر کس میتواند با آن اعتبار جوازش را بررسی کند. شمارهی جواز رهنمای معاملات را بپرسید.
کادستر چیست و چرا پیش از خرید مهم است؟
کادستر (که در سندهای رسمی «کدستر» هم نوشته میشود) ثبت نقشهای زمینهاست: کارمندان سروی کادستر زمینها را اندازه میکنند، حدود و مساحت هر قطعه را روی نقشههای کادستری میکشند، و فهرست مالکان را تهیه میکنند. هدف آن، به گفتهی خود اداره، «تصفیه و تثبیت حق مالکیت» است.
- کدام اداره؟ امور زمین امروز زیر ریاست عمومی اراضی در وزارت زراعت، آبیاری و مالداری است، که ریاست سروی کادستر دارد. در کابل، ریاست اراضی کابل یک آمریت جیودیزی، کادستر و قباله دارد.
- چرا برای خریدار مهم است؟ ریاست اراضی کابل هنگام تثبیت مالکیت، قبالهها را با دفترهای املاک، مالیهدهی و کادستر مقایسه میکند. کادستر است که نشان میدهد یک زمین به نام شخص ثبت شده یا به نام دولت. در قضیهی شهرک امید سبز، محکمه بیش از ۱٬۵۰۰ جریب زمین را دولتی شناخت، چون در سروی کادستر به نام دولت ثبت شده بود؛ خریدارانی که از دیگران نمره خریده بودند، زمین را از دست دادند.
- کادستر به تنهایی قباله نیست. ثبت در کادستر مالکیت را جای قباله ثابت نمیکند؛ فروش باید بر سند معتبر پیشین استوار باشد.
- چه کنید؟ پیش از خرید زمین یا خانهای که قبالهاش روشن نیست، بهویژه در شهرکها و ساحههای تازهساز، از ریاست اراضی کابل بپرسید آن قطعه در کادستر به نام چه کسی یا کدام اداره ثبت است. روند گرفتن نقشهی کادستری و مصارف آن در جایی نشر نشده است؛ پرسش را در خود ریاست اراضی مطرح کنید.
- حدود و سرک از شاروالی: اینکه ملک در مسیر سرک یا در طرح شهری میافتد، از شاروالی (ریاست طرح و تطبیق و ریاست زیربناهای شهری) پرسیده میشود، نه از کادستر.
مرحلهی ۴: توافق و بیعانه
وقتی از قباله و فروشنده مطمئن شدید، روی قیمت، روز معامله، و آنچه با خانه میماند توافق کنید. معمولاً خریدار مبلغی کوچک به عنوان بیعانه میدهد تا فروشنده خانه را به کسی دیگر نفروشد. بیعانه را کم نگه دارید، تنها با رسید امضاشده بدهید، و روشن بنویسید که اگر یکی از دو طرف پشیمان شد، با بیعانه چه میشود.
مرحلهی ۵: معامله روی ستهی رسمی فروش
از اول حمل ۱۴۰۴، معاملهای که در دفتر رهنمای معاملات بسته میشود، تنها روی ستهی چاپی رسمی وزارت عدلیه اعتبار دارد. بر پایهی اعلام وزارت عدلیه در جدی ۱۴۰۴:
- شناسایی: خریدار و فروشنده باید با دیدن تذکره و اسناد یکدیگر را بشناسند و از یکدیگر تضمین خط بگیرند. رهنمای معاملات سندهای پیشین فروشنده را بررسی میکند.
- چهار نسخه: سته چهار نسخه با یک شمارهی مسلسل دارد: برای مالک، خریدار، ادارهی مالیه، و وزارت عدلیه.
- فورم پاسپورت ساحوی: معامله بدون فورم پاسپورت ساحوی پرشده اعتبار ندارد.
- کمیشن: ۱٫۵ فیصد قیمت، که نصف آن را هر طرف میپردازد. «شیرینی» یا پول اضافه اجازه نیست.
- مالیه: فروشنده یک فیصد قیمت را به عنوان مالیه به حوزهی مالیاتی میپردازد. این در قانون مالیات بر عایدات هم آمده است.
- سیستم آنلاین: وزارت عدلیه در اسد ۱۴۰۵ اعلام کرد که بیش از ۳٬۲۰۰ دفتر رهنمای معاملات در کابل در سیستم آنلاین رهنمای معاملات ثبت شدهاند، همهی معاملههای املاک در همین سیستم ثبت میشوند، و معاملهای که بیرون از این سیستم و به شکل قلمی ثبت شود، اعتبار قانونی ندارد.
- ستهی جعلی: وزارت عدلیه در ثور ۱۴۰۴ هشدار داد که بعضی دفترها ستهی جعلی به کار میبرند. ستهی خود را به آمریت رهنمای معاملات وزارت عدلیه در دارالامان، یا به ریاست عدلیهی ولایت، ببرید تا اصل بودن آن تأیید شود.
یک مثال: برای خانهای به قیمت ۳۵ لک افغانی، کمیشن کل ۵۲٬۵۰۰ افغانی است و هر طرف ۲۶٬۲۵۰ افغانی میپردازد؛ مالیهی فروشنده ۳۵ هزار افغانی است.
پول را چطور بدهید؟ بقیهی پول را روزی بپردازید که سته امضا میشود، ترجیحاً از راه بانک یا صرافیای که رسید بدهد. هیچوقت همهی پول را پیش از دیدن و بررسی قباله ندهید.
مرحلهی ۶: انتقال قبالهی شرعی
اگر خانه قبالهی شرعی دارد، قباله باید به نام شما شود. بر پایهی آنچه ستره محکمه در حمل ۱۴۰۲ گفت، این کار از ریاست اراضی آغاز میشود: متقاضی نخست فورم درخواست فروش ملکیت را از ادارهی اراضی میگیرد، و در آن مشخصات دو طرف و ملک، و اینکه فروشنده مالک است، وارث است یا وکیل، نوشته میشود. ریاست اراضی از ۱۴۰۱، بر پایهی طرزالعملی که با ستره محکمه جور شد، قبالههای شرعی الکترونیکی را اجرا و ثبت میکند، و در کابل شش آمریت ثبت اسناد و وثایق زیر نظر محکمهی استیناف هم قباله اجرا میکنند. همهی جزئیات روند امروز نشر نشده، اما بهطور معمول اینطور است:
- حاضر شدن دو طرف: فروشنده، یا وکیل او با وکالت خط، و خریدار حاضر میشوند و درخواست میدهند: نام دو طرف، نوع، موقعیت، مساحت، حدود و قیمت ملک، و قبالهی پیشین.
- مدارک: تذکرهی دو طرف، اصل قبالهی پیشین، عکسها، و دو شاهد که فروشنده و ملک را میشناسند و با خریدار خویشاوند نیستند.
- بررسی ادارهها: برای ملک داخل ماسترپلان، ثبت محفوظ قبالهی پیشین در محکمه و معلومات مدیریت ملکیتهای ناحیه بررسی میشود؛ بیرون از آن، تیمهای تصفیهی ریاست اراضی زمین دولتی را از شخصی جدا میکنند. ریاست اراضی اسناد را با دفترهای املاک، مالیهدهی و کادستر مقایسه میکند، و قیمت ملک برای محصول ارزیابی میشود. هیچکدام از دو طرف نباید به دولت باقیدار باشد.
- محصول: برای قباله، محصولی به فیصدی از قیمت گرفته میشود. نرخ امروزی آن نشر نشده است؛ آن را از ریاست اراضی یا محکمه بپرسید و پیش از معامله روشن کنید چه کسی آن را میپردازد.
- زمان: این روند ممکن است ماهها طول بکشد. در سال ۱۴۰۲ گفته شد که روند قباله در کابل بیش از پنج ماه وقت میگیرد.
قبالههای تازه از سال ۱۴۰۲ لوگوی امارت و بارکود دارند. راهی عمومی برای بررسی آنلاین بارکود پیدا نکردیم. قبالهای را که به نام شما صادر شد، با دقت بخوانید: نام، مساحت و حدود باید درست باشند.
اگر خانه قبالهی عرفی دارد، ستهی رسمی فروش و قبالههای پیشین سند شماست. آیا میشود بعدها آن را شرعی کرد؟ پاسخ را در قبالهی شرعی و عرفی بخوانید.
بعد از خرید
- همهی اسناد را نگه دارید: قباله، نسخهی سته، رسیدهای پرداخت، و تکت مالیه. کاپیها را جای دیگری هم نگه دارید.
- ساختن و افزودن منزل: از اواخر حمل ۱۴۰۵، ساختن خانه در ساحههایی که طرح شهری دارند اما هنوز تطبیق نشده، با شرطهایی اجازه داده شده: قبالهی شرعی، تکت مالیهدهی، سند رهنمای معاملات و اسناد عرفی؛ تأیید امام مسجد، دو همسایه و وکیل گذر؛ و تعهد کتبی که اگر طرح تطبیق شد، ادعای جبران نمیکنید. تنها برای خانهی رهایشی، حداکثر سه منزل، بدون زیرخانه، و نه در مسیر سرک. پیش از ساختن از ناحیهی شاروالی بپرسید.
فهرست کوتاه خرید خانه
| مرحله | چه کار | کجا |
|---|---|---|
| جستجو | بودجه، ناحیه و نوع قباله | آسوده |
| بازدید | بنا، آب و برق، سرک، همسایهها | خود خانه |
| بررسی | قباله، تذکره، وارثان، گرو، زمین دولتی | محکمه، ریاست اراضی، شاروالی |
| کادستر | ثبت قطعه به نام چه کسی است | ریاست اراضی کابل |
| توافق | قیمت و بیعانه با رسید | با فروشنده |
| معامله | ستهی رسمی، کمیشن، مالیه | رهنمای معاملات دارای جواز |
| تأیید سته | اصل بودن سته | وزارت عدلیه یا ریاست عدلیهی ولایت |
| قباله | انتقال قبالهی شرعی | ریاست اراضی و محکمه |
این راهنما روشهای رایج و اعلامیههای رسمی را توضیح میدهد و مشورهی حقوقی نیست. قاعدهها تغییر میکنند؛ پیش از پرداخت پول کلان، با محکمه، ریاست عدلیه یا یک وکیل مدافع مشوره کنید. وزارت عدلیه برای مشورهی حقوقی رایگان شمارهی ۱۸۸ را دارد.
پرسشهای رایج
کمیشن رهنمای معاملات در خرید خانه چقدر است؟
بر پایهی اعلام وزارت عدلیه، ۱٫۵ فیصد قیمت خانه، که نصف آن را خریدار و نصف آن را فروشنده میپردازد. گرفتن پول اضافه یا «شیرینی» اجازه نیست.
مالیهی فروش خانه را چه کسی میپردازد؟
فروشنده. یک فیصد قیمت فروش، هنگام انتقال مالکیت، به حوزهی مالیاتی پرداخته میشود.
کادستر چیست؟
ثبت نقشهای زمینها، با حدود، مساحت و فهرست مالکان، که ریاست عمومی اراضی آن را نگه میدارد. کادستر نشان میدهد یک قطعه به نام شخص ثبت شده یا به نام دولت، و در قضیههای زمین دولتی به آن استناد شده است.
گرفتن قبالهی شرعی چقدر وقت میگیرد؟
بستگی به ملک و ادارهها دارد و ممکن است ماهها طول بکشد. در سال ۱۴۰۲ روند قباله در کابل بیش از پنج ماه گزارش شد.
آیا میشود خانه را بدون رهنمای معاملات خرید؟
خرید و فروش در دفتر رهنمای معاملات تنها روی ستهی رسمی اعتبار دارد. قبالهی شرعی را هم تنها ادارههای رسمی، ریاست اراضی و محکمه، صادر میکنند. اگر بدون رهنمای معاملات معامله میکنید، بدانید که بدون ستهی رسمی یا قبالهی شرعی، ثابت کردن معامله در روز اختلاف سخت است.
این نوشته آخرین بار در سنبله ۱۴۰۵ بهروز شد.


