بسیاری از زمین‌های کوچکی که در کابل برای ساختن خانه خریده می‌شوند، نمره‌هایی در یک شهرک‌اند: قطعه‌هایی با شماره که یک شرکت، شاروالی یا دولت آن‌ها را روی نقشه‌ی شهرک تقسیم کرده است. پیش از خرید یک نمره، چهار چیز را باید بدانید: زمین شهرک به نام کیست، نقشه‌ی آن منظور شده یا نه، نمره‌ی شما در آن نقشه کجاست، و چه سندی به دست شما می‌رسد.

در این راهنما می‌خوانید نمره‌ها از کجا می‌آیند، قانون تازه درباره‌ی شهرک‌های امارتی چه می‌گوید، کدام نمره‌ها را نباید خرید، و پیش از پرداخت پول چه چیزهایی را بررسی کنید.

نمره از کجا می‌آید؟

یک نمره معمولاً از یکی از این راه‌ها به بازار می‌آید:

  • شهرک شخصی: یک شرکت یا مالک زمین، زمین بزرگی را نمره‌بندی می‌کند و می‌فروشد. نقشه‌ی تفصیلی شهرک را وزارت شهرسازی و مسکن منظور (ویزه) می‌کند؛ وزارت در ۱۴۰۴ پلان تفصیلی دو شرکت توسعه‌دهنده را منظور کرد و گفت فورمه‌های ثبت و جواز شرکت‌های ساختمانی خصوصی را آماده می‌کند.
  • نمره‌ی توزیعی شاروالی: شاروالی کابل در پروژه‌های رهایشی خود نمره توزیع کرده و پول آن را قسطی می‌گیرد. شاروالی قسط‌های باقی‌مانده را جمع می‌کند و «قباله اول» این نمره‌ها را با هماهنگی محکمه‌ی استیناف کابل و اداره‌ی اراضی اجرا می‌کند.
  • نمره‌ی توزیعی دولت: وزارت شهرسازی و مسکن در ۱۴۰۵ به خانواده‌های عودت‌کننده نمره‌های ۵۰۰ متری داد. خرید و فروش این نمره‌ها منع است (پایین‌تر).
  • نمره در شهرکی که امارتی اعلام شده: این نمره‌ها زیر قانون تازه‌ی ثور ۱۴۰۵ می‌آیند.

قانون ثور ۱۴۰۵ درباره‌ی شهرک‌های امارتی چه می‌گوید؟

وزارت عدلیه در ۲۲ ثور ۱۴۰۵ «قانون فروش و توزیع نمرات زمین‌های امارتی و اعطای جواز ساختمانی» را، با ۳۸ ماده، اعلام کرد. متن آن در جریده‌ی رسمی شماره‌ی ۱۴۸۷ با تاریخ حوت ۱۴۰۴ نشر شده است. بر پایه‌ی این متن و گزارش رسانه‌ها:

  • به متصرفان فروخته می‌شود: زمینی که کمیسیون جلوگیری از غصب زمین در شهرک‌های امارتی تصفیه و تثبیت کرده، مطابق نقشه‌های تفصیلی «در عوض قیمت معین» به متصرفان آن داده می‌شود.
  • غاصب نمی‌خرد: کسی که محکمه او را غاصب بشناسد، حق خرید دوباره زمین را ندارد.
  • حداکثر چهار نمره: هر شخص در شهرک‌های استردادشده حداکثر چهار نمره‌ی رهایشی می‌تواند داشته باشد، و نمره‌های اضافه به خویشاوندان درجه‌ی یک او هم داده نمی‌شود.
  • قیمت: بر پایه‌ی موقعیت زمین و لایحه‌ای تعیین می‌شود که هنوز نشر نشده است.
  • قسط: اگر کسی نتواند یک‌جا بپردازد، پس از بررسی وضع مالی‌اش، قسطی می‌پردازد.
  • ساختن: اگر صاحب نمره در سه سال پس از گرفتن جواز و تسلیم زمین، ۳۰ فیصد کار ساختمان را تمام نکند، قرارداد فسخ و زمین پس گرفته می‌شود. قباله‌ی قطعی هم تنها پس از ساختن ۳۰ فیصد ساختمان از محکمه داده می‌شود.

دو منع دیگر هم آمده است:

  • خرید و فروش نمره‌های توزیعی منع است: وزارت عدلیه در ۲۸ ثور ۱۴۰۵ اعلام کرد خرید و فروش زمین‌ها و نمره‌های امارتی که برای ساختن سرپناه به مردم توزیع یا فروخته می‌شود، ممنوع است.
  • هیچ معامله‌ی تازه‌ای در شهرک‌های استردادشده نیست: وزارت در اسد ۱۴۰۵ هر معامله‌ی تازه، از کرایه و بیع وفا تا خرید و فروش، را در ساحه‌های رهایشی و تجارتی شهرک‌های استردادشده‌ی امارتی منع کرد. کرایه‌نشین‌ها از روز فیصله‌ی محکمه کرایه را به امارت می‌پردازند.

کدام شهرک‌ها امارتی اعلام شده‌اند؟

وزارت عدلیه در سنبله ۱۴۰۵ گفت زمین ۴۹ شهرک در ۱۴ ولایت، از جمله ۱۵ شهرک در کابل، امارتی تثبیت شده است. از شهرک‌های کابل، نام این شش شهرک آمد: میرویس، سردار محمد داوود خان، سناتور جنت گل، امید سبز، غیبی بابا و عمر گلستان. نام بقیه اعلام نشد، و وزارت گفت پرونده‌های «ده‌ها شهرک دیگر» هنوز در بررسی است.

در ثور ۱۴۰۵ هم زمین شش شهرک کابل برای طرح‌های انکشافی به شاروالی سپرده شد: سناتور جنت گل خان، سردار محمد داوود خان، میرویس، دولت‌زی، علاءالدین و حبیب‌الله زازی. گاهی هم تنها بخشی از یک شهرک امارتی شناخته می‌شود: در شهرک احسان مینه در بگرامی، از ۳۶۴ جریبی که بررسی شد، ۶۹ جریب امارتی شناخته شد. پس باید بدانید نمره‌ی شما در کدام بخش شهرک است.

پیش از خرید نمره، این‌ها را بررسی کنید

۱. زمین کل شهرک به نام کیست؟

قباله‌ی زمین اصلی شهرک و زنجیره‌ی قباله‌های آن را بخواهید، نه تنها سند نمره‌ی خودتان را. از ریاست اراضی کابل بپرسید زمین شهرک در کادستر به نام چه کسی ثبت است، و از مدیریت املاک ناحیه‌ی شاروالی بپرسید آیا پیش‌تر استملاک شده است. کادستر را در کادستر چیست و چرا پیش از خرید زمین و خانه مهم است؟ بخوانید.

یک هشدار: سازنده‌ی شهرک امید سبز گفته بود شهرک را بر پایه‌ی قباله‌های شرعی، اسناد رسمی و جوازهای قانونی ساخته است، و در یک گزارش رسمی دوره‌ی جمهوریت هم از «شهرک‌های موفق» نام برده شده بود؛ با این حال، زمین آن در ۱۴۰۵ امارتی شناخته شد. نشانه‌های قباله‌ی جعلی و زمین غصبی را در چطور زمین غصبی یا قباله‌ی جعلی را پیش از خرید تشخیص دهیم ببینید.

۲. نقشه‌ی تفصیلی منظورشده را ببینید

از سازنده‌ی شهرک نقشه‌ی تفصیلی‌ای را بخواهید که وزارت شهرسازی و مسکن منظور کرده، و نمره‌ی خود را روی آن پیدا کنید. نمره‌ای که روی ساحه‌ی سبز، سرک، پیاده‌رو، مسیر سیلاب یا جای یک مکتب یا مسجد در نقشه افتاده، در خطر است. وزارت در ۱۴۰۵:

  • در شهرک‌های خواجه رواش و شیخ زاهد، دکان‌هایی را که در ساحه‌ی سبز، سرک و پیاده‌رو ساخته شده بودند، مهر و لاک کرد؛
  • در شهرک سره میاشت، کار خانه‌هایی را که در مسیر سیلاب و حریم ساحه‌ی سبز ساخته می‌شدند، متوقف کرد و اسناد پروژه را خواست.

۳. سرک و پلان شهری را ببینید

شاروالی کابل نقشه‌ی شبکه‌ی سرک‌ها را در وبسایت پلان‌های شهر کابل (kmplan.km.gov.af) گذاشته، با دکمه‌ای برای بررسی موقعیت خانه. خود شاروالی هشدار می‌دهد که خط‌های این نقشه «دقت لازم را نداشته» و مسیر نهایی سرک بعد از سروی مشخص می‌شود. اگر نمره نزدیک یک خط سرک است، از ریاست زیربناهای شهری و ریاست طرح و تطبیق شاروالی بپرسید.

۴. چه سندی می‌گیرید؟

این‌که سازنده‌های شهرک‌های شخصی به خریدار نمره دقیقاً چه سندی می‌دهند و آن سند چطور به قباله‌ی شرعی تبدیل می‌شود، در جایی نشر نشده است. پس:

  • معامله را از راه یک رهنمای معاملات دارای جواز، روی سته‌ی رسمی وزارت عدلیه و در سیستم آنلاین آن ببندید؛
  • هر سندی که سازنده می‌دهد، با نام خودتان، شماره‌ی نمره، مساحت و نقشه، نگه دارید؛
  • بپرسید آیا برای این شهرک تا حالا قباله‌ی شرعی صادر شده، و اگر نه، چرا.

برای نمره‌های توزیعی شاروالی، بپرسید همه‌ی قسط‌ها پرداخته شده و قباله‌ی اول اجرا شده یا نه.

۵. نمره‌هایی را که نباید خرید، بشناسید

  • نمره‌ی توزیعی دولت: نمره‌ای که برای سرپناه، مثلاً به عودت‌کنندگان، توزیع یا فروخته شده، خرید و فروشش منع است.
  • نمره در شهرک استردادشده: هیچ معامله‌ی تازه‌ای در آن‌ها اجازه نیست.
  • نیم نمره: بر پایه‌ی اعلامیه‌ای از جدی ۱۴۰۰، رهنمای معاملاتی که سند فروش نمره‌ای را در نقشه‌ی پروژه‌های شهری بنویسد که به تجزیه‌ی آن بینجامد، جریمه می‌شود. بخشی از یک نمره را بدون روشن کردن این موضوع نخرید.

۶. آب، برق و سرک را خودتان ببینید

بپرسید آب از شبکه است یا چاه، برق تا نمره رسیده یا نه، و سرک پخته تا کجا می‌آید. نمره‌ای که روی کاغذ در یک شهرک است اما در عمل آب و برق و سرک ندارد، سال‌ها ممکن است خالی بماند.

قیمت نمره در ناحیه‌های سیزدهم و هفتم

در اعلان‌های آسوده تا ۳۱ سنبله ۱۴۰۵، بیشترین اعلان‌های زمین کابل در این دو ناحیه است:

ناحیهاعلان زمینمیانه فی بسوه (قطعه‌های تا ۱۰ بسوه)میانه‌ی مساحتقباله‌ی عرفی
ناحیه‌ی سیزدهم کابل۹۹حدود ۵٫۹ لک افغانی (۸۷ اعلان)۳ بسوه۸۳ از ۹۹
ناحیه‌ی هفتم کابل۴۸حدود ۶٫۲ لک افغانی (۴۴ اعلان)۳ بسوه۴۲ از ۴۸

یعنی یک نمره‌ی ۳ بسوه‌ای، یا ۳۰۰ متر مربع، در ناحیه‌ی سیزدهم حدود ۱۸ لک افغانی و در ناحیه‌ی هفتم حدود ۱۹ لک افغانی اعلان می‌شود. این‌ها قیمت‌های پیشنهادی‌اند، نه قیمت معامله. بیشتر نمره‌های این دو ناحیه قباله‌ی عرفی دارند، پس بررسی‌های بالا برای آن‌ها مهم‌تر است. اگر با بسوه آشنا نیستید، یک جریب و یک بسوه چند متر مربع است؟ را بخوانید، و قیمت ناحیه‌های دیگر را در قیمت زمین در کابل (۱۴۰۵) ببینید.

اعلان‌های زمین فروشی در کابل را با فیلتر ناحیه و نوع سند ببینید.

اگر شهرک بعد از خرید امارتی اعلام شد

  • پول: در قضیه‌ی امید سبز، وزارت عدلیه گفت خریداران می‌توانند قیمت زمین و خساره را از فروشنده بخواهند. برای این کار عریضه به اداره‌ی حقوق بدهید.
  • خرید دوباره: بر پایه‌ی قانون ثور ۱۴۰۵، ساکنان این شهرک‌ها، اگر غاصب شناخته نشوند، می‌توانند نمره‌ی خود را به قیمتی که دولت تعیین می‌کند، بخرند.
  • اعتراض: شکایت از فیصله‌ی کمیسیون را به صورت کتبی به محکمه‌ی اختصاصی بدهید.
  • مشوره: وزارت عدلیه برای مشوره‌ی حقوقی رایگان شماره‌ی ۱۸۸ را دارد.

این راهنما روش‌های رایج و اعلامیه‌های رسمی را توضیح می‌دهد و مشوره‌ی حقوقی نیست. پیش از خرید نمره با ریاست اراضی، شاروالی یا یک وکیل مدافع مشوره کنید.

پرسش‌های رایج

نمره‌ی زمین چیست؟

نمره قطعه‌ی زمینی با شماره در نقشه‌ی یک شهرک یا پروژه‌ی رهایشی است. آن را یک شرکت، شاروالی یا دولت روی نقشه تقسیم کرده و به خریدار می‌دهد.

آیا می‌شود نمره‌ی توزیعی دولت را خرید؟

نه. وزارت عدلیه در ثور ۱۴۰۵ خرید و فروش نمره‌هایی را که برای سرپناه توزیع یا فروخته می‌شوند، منع کرد و گفت با متخلفان برخورد قانونی می‌شود.

از کجا بدانم یک شهرک قانونی است؟

نقشه‌ی تفصیلی منظورشده‌ی وزارت شهرسازی و مسکن را از سازنده بخواهید، نام شهرک را در اعلامیه‌های وزارت عدلیه جستجو کنید، و از ریاست اراضی و شاروالی درباره‌ی زمین آن بپرسید. فهرست عمومی شهرک‌های دارای جواز پیدا نکردیم.

در یک نمره قباله‌ی شرعی می‌گیرم؟

بستگی به شهرک دارد. برای نمره‌های شاروالی، شاروالی قباله‌ی اول را با محکمه‌ی استیناف و اداره‌ی اراضی اجرا می‌کند؛ بپرسید قسط‌ها پرداخته شده‌اند یا نه. برای شهرک‌های شخصی، روند تبدیل سند سازنده به قباله‌ی شرعی نشر نشده؛ پیش از خرید بپرسید آیا در همان شهرک کسی قباله‌ی شرعی گرفته است.


این نوشته آخرین بار در سنبله ۱۴۰۵ به‌روز شد.