پیش از خرید زمین یا خانه در کابل، دو خطر بزرگ هست که هیچ عکسی آن‌ها را نشان نمی‌دهد: قباله‌ای که جعلی است یا ملکی را که پیش‌تر به کسی دیگر فروخته شده دوباره می‌فروشد، و زمینی که بعدها امارتی (دولتی) شناخته می‌شود. برای هیچ‌کدام یک بررسی آنلاین عمومی پیدا نکردیم، اما چند نشانه و چند اداره هست که خطر را بسیار کم می‌کنند.

در این راهنما می‌خوانید این خطرها در عمل چه شکلی دارند، قباله‌ی شرعی اصلی چه نشانه‌هایی دارد، سته‌ی رهنمای معاملات را کجا بررسی کنید، و از کجا بدانید زمینی امارتی یا در بررسی است.

این خطرها در عمل چه شکلی دارند؟

بر پایه‌ی اعلامیه‌های رسمی و گزارش‌های رسانه‌ها در ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵:

  • یک ملک، دو خریدار: وزارت عدلیه در ۱۹ عقرب ۱۴۰۴ اعلام کرد بعضی دفترهای رهنمای معاملات در ولایت‌های مختلف یک جایداد را به یک مشتری فروخته‌اند و «بار دیگر همان جایداد را بدون آگاهی مشتری اولی» به کسی دیگر. وزارت این کار را «بیع فضولی» و «نوعی جعل‌کاری» نامید.
  • سته‌ی جعلی: وزارت عدلیه در ۲۳ ثور ۱۴۰۴ هشدار داد که بعضی دفترها سته‌های جعلی می‌سازند و معامله‌های خرید، فروش، کرایه و بیع وفا را روی آن‌ها انجام می‌دهند.
  • زمین امارتی که به نام ملک شخصی فروخته شده: در قضیه‌هایی مثل شهرک امید سبز، مقام‌ها گفتند زمین به نام دولت ثبت بوده، و به خریداران گفته شد پول‌شان را از کسی بخواهند که به آن‌ها فروخته است. ساکنان می‌گویند زمین را با سند و در بدل پول خریده‌اند.
  • مأمور جعلی: یک رسانه‌ی افغان در ثور ۱۴۰۵ از کابل‌نشینی گزارش داد که به کسی که خود را کارمند وزارت عدلیه معرفی کرده بود، ۱۰۰ هزار افغانی برای جواز ساختمان داد؛ خانه‌اش بعدها تخریب شد.
  • فروشنده‌ای که مالک نیست: وزارت عدلیه می‌گوید فروشنده باید «قباله یا وکالت خط شرعی» در دست داشته باشد. در فورم درخواست فروش هم باید روشن شود فروشنده خود مالک است، وارث است یا وکیل.

قباله‌ی شرعی اصلی چه نشانه‌هایی دارد؟

  • قباله‌های تازه: از اول حمل ۱۴۰۲، قباله‌های شرعی لوگوی امارت و بارکدهای مخصوص دارند که برای جلوگیری از جعل گذاشته شده‌اند. در کابل، بلخ و هرات این قباله‌ها به شکل الکترونیکی و کاغذی صادر می‌شوند. فهرست کامل بخش‌های قباله‌ی تازه در جایی نشر نشده است.
  • ثبت در محکمه: هر قباله‌ی شرعی کابل در «ثبت محفوظ» مخزن محکمه‌ی استیناف کابل ثبت است. هنگام انتقال قباله، محکمه همین ثبت را بررسی می‌کند و ریاست اراضی سند را با دفترهای املاک، مالیه‌دهی و کادستر مقایسه می‌کند.
  • بررسی عمومی نیست: راهی عمومی، آنلاین یا تلفونی، برای بررسی بارکد یا ثبت یک قباله پیدا نکردیم. مخزن به نامه‌های رسمی اداره‌ها جواب می‌دهد. به گزارش شبکه‌ی تحلیلگران افغانستان، خریداران از فروشنده «ثبوت مالکیت» از ریاست اراضی می‌خواهند، که گرفتنش ممکن است بیش از شش ماه طول بکشد.
  • نام‌ها و مساحت را بخوانید: محکمه‌ی استیناف کابل کمیسیونی برای تصحیح وثیقه‌هایی دارد که درست پر نشده‌اند، و این کمیسیون در یک ماه ۱۵۶ وثیقه را تصحیح کرد. نام، نام پدر، مساحت و حدود قباله را با تذکره‌ی فروشنده و خود زمین مقایسه کنید. اشتباه را پیش از خرید درست کنید، نه بعد از آن.

قباله‌ی شرعی در کابل کم صادر می‌شود: در دو هفته در میزان ۱۴۰۴، شش آمریت ثبت اسناد شهر کابل ۱٬۴۳۵ سند اجرا کردند که تنها ۵۶ تای آن قباله بود. در اعلان‌های آسوده هم حدود ۹۰ فیصد خانه‌های فروشی کابل قباله‌ی عرفی دارند. فرق دو قباله را در قباله‌ی شرعی و عرفی بخوانید.

قباله‌ی عرفی و سته‌ی رهنمای معاملات را چطور بررسی کنیم؟

  • زنجیره‌ی قباله‌ها: برای ملکی که قباله‌ی عرفی دارد، همه‌ی قباله‌های پیشین را بخواهید. هر فروشنده باید همان کسی باشد که در قباله‌ی قبلی خریدار بوده. از همسایه‌ها و وکیل گذر بپرسید ملک مال کیست و آیا پیش‌تر به کسی دیگر فروخته یا گروی داده شده.
  • سته‌ی رسمی: از اول حمل ۱۴۰۴، در دفترهای رهنمای معاملات تنها سته‌های چاپی رسمی وزارت عدلیه اعتبار دارند. سته‌ی خود را به آمریت رهنمای معاملات وزارت عدلیه در دارالامان، یا به ریاست عدلیه‌ی ولایت ببرید تا اصل بودنش تأیید شود.
  • سیستم آنلاین: وزارت عدلیه سیستم آنلاین رهنمای معاملات را در دلو ۱۴۰۴ آغاز کرد. به گفته‌ی وزارت، در کابل همه‌ی معامله‌های املاک در این سیستم ثبت می‌شوند، سته‌ها از راه همین سیستم توزیع می‌شوند، و هر دفتر ثبت‌شده بارکدی دارد که با آن می‌شود اعتبار جوازش را بررسی کرد. معامله‌ای که بیرون از این سیستم یا قلمی ثبت شود، اعتبار قانونی ندارد. شماره‌ی جواز رهنمای معاملات را بپرسید.
  • فهرست ملک‌های تضمینی: وزارت عدلیه فهرستی از جایدادهایی را که به عنوان تضمین رهنمای معاملات یا عریضه‌نویس گرو گذاشته شده‌اند، در وبسایت خود دارد، اما این فهرست از سال ۱۳۹۷ است.

از کجا بدانیم زمینی امارتی یا غصبی است؟

کمیسیون جلوگیری از غصب زمین و استرداد زمین‌های غصب‌شده، به ریاست وزیر عدلیه، زمین‌هایی را که امارتی می‌داند مشخص می‌کند، و محکمه‌های اختصاصی به قضیه‌های زمین غصبی رسیدگی می‌کنند. این کار در چهار زون، کابل، بلخ، هرات و قندهار، انجام می‌شود.

  • اندازه‌ی کار: وزارت عدلیه در اسد ۱۴۰۵ گفت در سال ۱۴۴۷ هجری قمری بیش از ۲ میلیون جریب زمین امارتی غصب‌شده را تثبیت کرده و برای بیش از ۹۴۹ هزار جریب فیصله‌ی استرداد صادر کرده است.
  • ۴۹ شهرک: در سنبله ۱۴۰۵، وزارت زمین ۴۹ شهرک در ۱۴ ولایت را امارتی اعلام کرد، ۱۵ شهرک آن در کابل. از جمله شهرک‌های کابل که نام برده شد: میرویس، سردار محمد داوود خان، سناتور جنت گل، امید سبز، غیبی بابا و عمر گلستان. وزارت گفت ده‌ها شهرک دیگر هنوز در بررسی است.
  • خرید و فروش منع است: وزارت عدلیه در عقرب ۱۴۰۴ خرید و فروش زمین امارتی و زمینی را که «تحت بررسی» کمیسیون است، «اکیداً ممنوع» اعلام کرد، و در اسد ۱۴۰۵ معامله‌های کرایی، بیع وفا و خرید و فروش را در شهرک‌های امارتی‌اعلام‌شده منع کرد.
  • فهرست عمومی نیست: فهرست یا نقشه‌ای عمومی از زمین‌های امارتی یا زمین‌های در بررسی پیدا نکردیم. وزارت عدلیه برای هر قضیه اعلامیه‌ای با نام شهرک، ناحیه و اندازه‌ی زمین نشر می‌کند. نام شهرک یا منطقه را در اعلامیه‌های وزارت عدلیه جستجو کنید، و از شاروالی، ریاست اراضی و بزرگان محل بپرسید.
  • اعتراض: از جدی ۱۴۰۴، شکایت از فیصله‌های کمیسیون یا هیئت‌های آن تنها به صورت کتبی در محکمه‌ی اختصاصی ثبت می‌شود.

قباله‌ی شرعی همیشه کافی نیست

در شهرک امید سبز، به گزارش یک تحقیق رسانه‌ای در اسد ۱۴۰۵، فروشنده قباله‌های شرعی سال ۱۳۸۳ داشت که در دفترهای محفوظ محکمه ثبت بودند، و ادعای دولت بر آن زمین در دوره‌ی جمهوریت تا ستره محکمه رد شده بود. با این حال، محکمه‌ی اختصاصی در ۳۱ حمل ۱۴۰۵ زمین را امارتی شناخت، چون در سروی کادستر به نام دولت ثبت بود. پس کنار قباله، کادستر را هم بپرسید: قطعه در کادستر به نام چه کسی ثبت است. کادستر را در کادستر چیست و چرا پیش از خرید زمین و خانه مهم است؟ بخوانید.

نشانه‌های هشدار

نشانهچه کنید
قیمت بسیار پایین‌تر از زمین‌های همانندقیمت فی بسوه را با ناحیه مقایسه کنید و دلیل ارزانی را بپرسید
فروشنده عجله دارد و پول را پیش از دیدن قباله می‌خواهدهیچ پولی پیش از بررسی ندهید
تنها کاپی قباله نشان داده می‌شوداصل قباله را ببینید
نام قباله با تذکره‌ی فروشنده یکی نیستوکالت خط شرعی یا حصر وراثت را بخواهید
معامله روی کاغذ ساده یا بیرون از دفتر رهنمای معاملاتتنها روی سته‌ی رسمی و در دفتر دارای جواز
زمین در شهرکی است که نامش در اعلامیه‌ها آمدهپیش از هر پرداخت، وضعیت شهرک را بپرسید
همسایه‌ها مالک دیگری را می‌شناسندمعامله را تا روشن شدن موضوع نگه دارید

در اعلان‌های آسوده، میانه‌ی قیمت یک بسوه زمین در کابل برای قطعه‌های تا ۱۰ بسوه حدود ۵٫۵ لک افغانی است (۲۵۹ اعلان، تا ۳۱ سنبله ۱۴۰۵؛ قیمت‌های پیشنهادی). قیمت هر ناحیه را در قیمت زمین در کابل (۱۴۰۵) ببینید.

پیش از پرداخت پول، این‌ها را بررسی کنید

  1. فروشنده: تذکره‌ی او را با قباله مقایسه کنید. اگر وارث است، حصر وراثت و رضایت همه‌ی وارثان را ببینید؛ اگر وکیل است، اصل وکالت خط شرعی را.
  2. قباله: اصل قباله را ببینید. در قباله‌های تازه لوگو و بارکد را، و در همه، نام‌ها، مساحت و حدود را.
  3. زنجیره: برای قباله‌ی عرفی، همه‌ی قباله‌های پیشین را.
  4. زمین: نام شهرک یا منطقه را در اعلامیه‌های وزارت عدلیه جستجو کنید و از شاروالی، ریاست اراضی و بزرگان محل بپرسید.
  5. کادستر: از ریاست اراضی بپرسید قطعه به نام کیست.
  6. معامله: تنها از راه رهنمای معاملات دارای جواز، روی سته‌ی رسمی، و با شماره‌ی جواز او.
  7. پول: بیعانه را کم نگه دارید و با رسید بدهید. بقیه را روز امضای سته بپردازید. درباره‌ی بیعانه، بیعانه چیست؟ را بخوانید.

مرحله‌های کامل خرید را در راهنمای خرید خانه در کابل ببینید. اعلان‌های زمین فروشی در کابل و زمین فروشی در افغانستان را با فیلتر نوع سند ببینید؛ آسوده نوع قباله‌ی هر اعلان را نشان می‌دهد، اما مالکیت را تأیید نمی‌کند.

اگر فریب خوردید

  • رهنمای معاملات: اگر رهنمای معاملات سته‌ی جعلی یا بیرون از سیستم به کار برده، یا ملکی را دو بار فروخته، به وزارت عدلیه یا ریاست عدلیه‌ی ولایت شکایت کنید. وزارت گفته جواز چنین دفترهایی لغو و مسئولان آن‌ها پیگرد می‌شوند.
  • پول: برای پس‌گرفتن پول از فروشنده، عریضه به اداره‌ی حقوق بدهید، که امروز زیر ستره محکمه است و پیش از محکمه تلاش می‌کند دو طرف را به صلح برساند.
  • فیصله‌ی کمیسیون: اعتراض به فیصله‌ی کمیسیون زمین را به صورت کتبی به محکمه‌ی اختصاصی بدهید.
  • مشوره: وزارت عدلیه برای مشوره‌ی حقوقی رایگان شماره‌ی ۱۸۸ را دارد.

این راهنما روش‌های رایج و اعلامیه‌های رسمی را توضیح می‌دهد و مشوره‌ی حقوقی نیست. پیش از پرداخت پول کلان با محکمه، ریاست عدلیه یا یک وکیل مدافع مشوره کنید.

پرسش‌های رایج

آیا می‌شود بارکد قباله را آنلاین بررسی کرد؟

راهی عمومی برای این کار پیدا نکردیم. بارکد برای جلوگیری از جعل گذاشته شده، و ثبت قباله در مخزن محکمه بررسی می‌شود، اما این بررسی از راه نامه‌ی رسمی اداره‌ها و هنگام انتقال قباله انجام می‌شود.

اگر زمین قباله‌ی شرعی دارد، خیالم راحت باشد؟

قباله‌ی شرعی امن‌ترین قباله است، اما همیشه کافی نیست. در شهرک امید سبز زمینی با قباله‌های شرعی ثبت‌شده، به خاطر ثبت کادستر به نام دولت، امارتی شناخته شد. کادستر و وضعیت شهرک را هم بپرسید.

از کجا بدانم زمینی در فهرست زمین‌های امارتی است؟

فهرست عمومی نیست. نام شهرک یا منطقه را در اعلامیه‌های وزارت عدلیه جستجو کنید، و از شاروالی، ریاست اراضی کابل و بزرگان محل بپرسید.

اگر زمینی که خریده‌ام امارتی اعلام شود چه می‌شود؟

در قضیه‌های اخیر، به خریداران گفته شده پول‌شان را از فروشنده بخواهند. قانونی که در ثور ۱۴۰۵ نشر شد، به ساکنان شهرک‌های امارتی‌اعلام‌شده اجازه می‌دهد نمره‌ی خود را به قیمتی که دولت تعیین می‌کند، بخرند.


این نوشته آخرین بار در سنبله ۱۴۰۵ به‌روز شد.