اگر قرارداد گروی تمام شده و صاحب‌خانه پول شما را پس نمی‌دهد، راه معمول سه قدم دارد: اول مدارک را جمع کنید و با خود او و شاهدها گفت‌وگو کنید، بعد به اداره‌ی حقوق عریضه بدهید، و اگر آنجا صلح نشد، پرونده به محکمه می‌رود. راه رسمی هم، پیش از محکمه، اول تلاش می‌کند دو طرف را به صلح برساند.

در این راهنما هر قدم را می‌خوانید: چه مدارکی لازم است، عریضه را کجا بدهید، بعد از آن چه می‌شود، قانون مدنی درباره‌ی ماندن در خانه تا پس‌گرفتن پول چه می‌گوید، و از کجا کمک حقوقی بگیرید. اگر با خود گروی آشنا نیستید، اول گروی چیست؟ را بخوانید.

قدم ۱: همه‌ی مدارک را جمع کنید

پیش از هر گفت‌وگو یا شکایت، هر چیزی را که پرداخت پول را ثابت می‌کند، یک‌جا کنید و از هرکدام کاپی بگیرید:

  • سته یا قرارداد: نسخه‌ی خود از سته‌ی بیع وفا یا کرایه، با شماره‌ی مسلسل آن. از اول حمل ۱۴۰۴، در دفترهای رهنمای معاملات تنها سته‌های چاپی رسمی وزارت عدلیه اعتبار دارند.
  • رسیدهای پرداخت: رسید بانک یا صرافی، یا رسید امضاشده‌ای که هنگام پرداخت نقد گرفته‌اید.
  • شاهدها: نام و شماره‌ی تماس کسانی که هنگام قرارداد و پرداخت حاضر بودند، و نام رهنمای معاملاتی که معامله را نوشت.
  • پیام‌ها: پیام‌های واتساپ یا ثبت تماس‌هایی که صاحب‌خانه در آن‌ها از پول یا از روز پس‌دادن آن یاد کرده است.

اگر قرارداد روی کاغذ ساده نوشته شده، بدانید که کمیته‌ی کنترول کرایه به رهبری وزارت عدلیه در سنبله ۱۴۰۴ اعلام کرد قرارداد کرایه روی کاغذ سفید یا سته‌ی خودساخته «برای رسیدگی معتبر نبوده». پس رسیدها، انتقال پول و شاهدها برای شما مهم‌تر می‌شوند.

قدم ۲: گفت‌وگو، با خبر دادن کتبی

صاحب‌خانه‌ای که پول را پس نمی‌دهد، شاید آن را در کار، خرید ملک یا مصارف دیگر خرج کرده باشد و تا گروی‌دار یا کرایه‌نشین تازه‌ای پیدا نکند، نتواند پس بدهد. گفت‌وگو را از همین‌جا شروع کنید:

  • روز مشخص بخواهید. بپرسید پول دقیقاً چه روزی پس داده می‌شود، و اگر نمی‌تواند همه را یک‌جا بدهد، چند قسط و در چه تاریخ‌هایی.
  • توافق را بنویسید. هر توافق تازه را روی کاغذ بیاورید و هر دو طرف و دو شاهد امضا کنند.
  • کسانی را که معامله را می‌شناسند بیاورید: شاهدهای قرارداد، رهنمای معاملات، و بزرگان یا وکیل گذر که هر دو طرف را می‌شناسند.
  • کتبی خبر بدهید. اگر گفت‌وگو به جایی نرسید، در یک نامه‌ی تاریخ‌دار بنویسید که پول‌تان را تا کدام روز می‌خواهید، و کاپی آن را نگه دارید.

قدم ۳: عریضه به اداره‌ی حقوق

دعوای پول، مثل پول گروی یا بیع وفا یا قرض، امروز اول به اداره‌ی حقوق می‌رود. این اداره پیش‌تر زیر وزارت عدلیه بود و بر پایه‌ی فرمانی در سال ۱۴۰۱ به ستره محکمه منتقل شد؛ نام آن اکنون ریاست عمومی حقوق ستره محکمه است:

کجا زندگی می‌کنیدعریضه را به کجا بدهید
ولایت کابلریاست حقوق ولایت کابل
مرکز ولایت‌های دیگرآمریت حقوق در محکمه‌ی استیناف ولایت
ولسوالیمدیریت حقوق در محکمه‌ی ابتدائیه‌ی ولسوالی

در عریضه سه چیز باید روشن باشد: مدعی (شما)، مدعی علیه (صاحب‌خانه)، و مدعی بها (مبلغی که می‌خواهید، به عدد و واحد پول). کاپی مدارک قدم ۱ را با آن بدهید. بسیاری از مردم عریضه را با کمک یک عریضه‌نویس دارای جواز می‌نویسند؛ وزارت عدلیه فهرست عریضه‌نویسان دارای جواز را نشر می‌کند.

بعد از عریضه چه می‌شود؟

رئیس عمومی حقوق ستره محکمه در میزان ۱۴۰۴ روند را این‌طور توضیح داد:

  1. عریضه‌ای که شرایط را دارد، با مدارکش ثبت می‌شود.
  2. طرف مقابل خواسته می‌شود.
  3. کارمندان حقوق، یا مصلحان دیگر، تلاش می‌کنند دو طرف را به صلح برسانند و بدهکار را به پرداخت راضی کنند.
  4. اگر صلح نشد، پرونده ترتیب داده می‌شود و به محکمه‌ی مربوط فرستاده می‌شود.
  5. بعد از فیصله‌ی محکمه، پرونده برای تطبیق به اداره‌ی حقوق برمی‌گردد. به طرفی که محکوم شده خبر داده می‌شود تا خودش فیصله را اجرا کند. اگر پس از سه بار خواستن نکرد، دارایی‌های منقول و غیرمنقول او پیدا می‌شود و با اجازه‌ی محکمه، از راه داوطلبی و مزایده، فروخته می‌شود تا طلب پرداخته شود.

این راه پرکار است. بر پایه‌ی گزارش ستره محکمه، در سه ماه از میزان تا قوس ۱۴۰۴ در سراسر کشور بیش از ۱۰۱ هزار عریضه‌ی حقوقی ثبت شد و ۱۶٬۷۳۱ پرونده از راه صلح و مصالحه حل شد. آماری جداگانه برای دعواهای گروی نشر نشده است.

آیا می‌توانم تا پس‌گرفتن پول در خانه بمانم؟

این پرسش بسیاری است، و پاسخ روشنی در قاعده‌های امروزی پیدا نکردیم. آنچه قانون مدنی (۱۳۵۵) می‌گوید:

  • بیع وفا: قانون مدنی می‌گوید تا وقتی ملک پس گرفته نشده، در حکم مال خریدار است (ماده‌ی ۱۱۴۰)، و وقتی فروشنده آنچه را بر عهده دارد پس بدهد، خریدار باید ملک را پس بدهد (ماده‌ی ۱۱۴۴). در بیع وفا «خریدار» همان کسی است که پول را داده و در خانه زندگی می‌کند.
  • فروش برای پس‌دادن پول: قانون مدنی می‌گوید وقتی خریدار پولش را بخواهد و فروشنده جز با فروش ملک نتواند آن را بپردازد، فروشنده می‌تواند ملک را بفروشد (ماده‌ی ۱۱۳۹).
  • حق نگهداشت: قانون مدنی به‌طور عام می‌گوید در هر معاوضه‌ی مالی، هر طرف می‌تواند آنچه را در دست دارد تا وقتی نگه دارد که عوض آن را بگیرد (ماده‌ی ۸۴۲).

این ماده‌ها نشان می‌دهند که قانون مدنی پس‌دادن خانه و پس‌دادن پول را به هم بسته می‌داند، اما هیچ ماده‌ای این را به همین لفظ برای گروی نمی‌گوید. قاعده‌های «گرو» در قانون مدنی هم با گروی رایج کابل یکی نیستند؛ مثلاً آنجا گروگیرنده بدون اجازه‌ی مالک حق استفاده از ملک را ندارد. روشن هم نیست محکمه‌های امروز قانون مدنی را چقدر به کار می‌برند.

پس اگر می‌خواهید تا پس‌گرفتن پول در خانه بمانید، پیش از آن با یک وکیل مدافع یا شماره‌ی ۱۸۸ مشوره کنید، و هر توافقی را درباره‌ی ماندن، کرایه یا بل‌ها کتبی کنید. شکل حقوقی بیع وفا را در بیع وفا (بیع جایزی) چیست؟ بخوانید.

اگر پول به دالر بود چه؟

  • قرارداد معیار است. در اعلان‌های آسوده ۸۳ فیصد اعلان‌های گروی آپارتمان در کابل به دالرند. اگر پول به دالر داده شده و قرارداد این را روشن نوشته، همین را در عریضه بنویسید.
  • فرمان پول افغانی: حکم ریاست الوزرا (شماره‌ی ۴۰۸۸، دلو ۱۴۰۳) می‌گوید همه هنگام داد و ستد از پول افغانی استفاده کنند. این حکم درباره‌ی قرض‌ها و پول‌هایی که از پیش به دالر داده شده، چیزی نمی‌گوید، و قاعده‌ی تازه‌ای درباره‌ی پس‌دادن آن‌ها پیدا نکردیم. اگر اختلاف بر سر واحد پول یا نرخ است، این را از اداره‌ی حقوق یا وکیل مدافع بپرسید.

اگر خانه فروخته شده یا صاحب‌خانه از کشور رفته

  • خانه فروخته شده: اگر معامله‌ی شما بیع وفا روی سته‌ی رسمی بود، قانون مدنی می‌گوید خریدار بیع وفا ملک را نمی‌تواند بفروشد، و فروشنده تنها برای پس‌دادن پول شما. سته‌ی رسمی با شماره‌ی مسلسل و تاریخ، ثبوت شماست که معامله‌تان پیش از فروش بوده. هم با فروشنده و هم با خریدار تازه، کتبی تماس بگیرید.
  • صاحب‌خانه بیرون از کشور است: عریضه را باز هم می‌توانید بدهید. اگر کسی با وکالت خط شرعی او کارهایش را پیش می‌برد، نام و شماره‌ی او را در عریضه بنویسید. تطبیق فیصله بر دارایی‌های بدهکار انجام می‌شود، و خانه‌ی خودش یکی از آن‌هاست.
  • پول پیش‌پرداخت شما در ایران مانده: اگر از ایران برگشته‌اید و پولی که برای خانه‌تان آنجا پیش‌پرداخت کرده بودید پس داده نشده، یک مقام وزارت داخله ایران در سرطان ۱۴۰۴ گفت افغان‌ها می‌توانند آن را از راه سفارت پیگیری کنند.

کمک حقوقی از کجا بگیرید؟

  • مشوره‌ی رایگان: وزارت عدلیه برای مشوره‌ی حقوقی و شرعی رایگان شماره‌ی ۱۸۸ را دارد.
  • وکیل مدافع: وزارت عدلیه فهرست عمومی وکلای مدافع دارای جواز را، با شماره‌ی جواز و شماره‌ی تماس، در اسد ۱۴۰۵ نشر کرد. پیش از گرفتن وکیل، نام او را در این فهرست ببینید.
  • مساعدت حقوقی رایگان: ریاست مساعدت‌های حقوقی وزارت عدلیه، در ساختمان سابق وزارت در پشتونستان وات، برای افراد بی‌بضاعت در قضیه‌های جزایی، و برای زنان و اطفال در قضیه‌های مدنی، وکیل می‌گیرد. برای دعوای پول گروی دیگران، بیشتر مشوره در دسترس است، نه وکیل رایگان.
  • شکایت از رهنمای معاملات: اگر رهنمای معاملات کمیشن اضافه گرفته یا سته‌ی غیررسمی به کار برده، شکایت را به وزارت عدلیه، ریاست عمومی انسجام، یا ریاست عدلیه‌ی ولایت بدهید.

دفعه‌ی بعد: پیش از دادن پول گروی

بیشتر دعواهای گروی از روز امضا شروع می‌شوند. دفعه‌ی بعد:

  1. مالک را بشناسید و قباله را با تذکره‌ی او مقایسه کنید.
  2. معامله را از راه رهنمای معاملات دارای جواز، روی سته‌ی رسمی ببندید.
  3. روز پس‌دادن پول، واحد پول، و آنچه در صورت فروش خانه می‌شود را بنویسید.
  4. پول را با رسید بپردازید.
  5. اگر به توان صاحب‌خانه برای پس‌دادن پول شک دارید، مبلغ کمتری گروی بدهید و بقیه را کرایه.

بندهای قرارداد را در قرارداد کرایه‌ی خانه: سته‌ی رسمی و بندهایی که باید بخوانید ببینید، و گروی را با کرایه در گروی یا کرایه؟ مقایسه کنید.

این راهنما روش‌های رایج و اعلامیه‌های رسمی را توضیح می‌دهد و مشوره‌ی حقوقی نیست. قاعده‌ها تغییر می‌کنند؛ پیش از هر قدم حقوقی با اداره‌ی حقوق، یک وکیل مدافع یا شماره‌ی ۱۸۸ مشوره کنید.

پرسش‌های رایج

پول گروی را از کجا بخواهم؟

اگر گفت‌وگو نتیجه نداد، عریضه را در کابل به ریاست حقوق ولایت کابل، در ولایت‌ها به آمریت حقوق محکمه‌ی استیناف، و در ولسوالی به مدیریت حقوق بدهید. این اداره‌ها زیر ستره محکمه‌اند و اول تلاش می‌کنند دو طرف را به صلح برسانند.

اگر قرارداد گروی روی کاغذ ساده نوشته شده، چه کنم؟

هنوز می‌توانید عریضه بدهید، اما ثابت کردن پرداخت سخت‌تر است. رسیدهای بانک یا صرافی، پیام‌ها و شاهدها را جمع کنید.

آیا صاحب‌خانه می‌تواند مرا پیش از پس‌دادن پول بیرون کند؟

قاعده‌ی روشنی برای گروی پیدا نکردیم. قانون مدنی در بیع وفا پس‌دادن خانه را با پس‌دادن پول همراه می‌داند. اگر صاحب‌خانه بدون پس‌دادن پول شما را بیرون می‌کند، با قرارداد و رسیدها به اداره‌ی حقوق بروید و با شماره‌ی ۱۸۸ مشوره کنید.

آیا برای این کار وکیل مدافع لازم است؟

لازم نیست؛ بسیاری از مردم عریضه را خودشان یا با یک عریضه‌نویس می‌دهند. اگر پول کلان است یا صاحب‌خانه وکیل گرفته، یک وکیل مدافع دارای جواز کمک می‌کند.


این نوشته آخرین بار در سنبله ۱۴۰۵ به‌روز شد.