خانه‌ای که در عکس‌های اعلان خوب دیده می‌شود، ممکن است در روز بازدید چیزهایی را نشان دهد که در عکس نبود: درزی در دیوار، چاهی که در تابستان خشک می‌شود، یا سرکی که قرار است از میان حویلی بگذرد. این‌ها را پیش از پرداخت پول باید دید، چون بعد از معامله پس گرفتن پول سخت است.

در این نوشته ۲۰ چیز را در پنج گروه می‌خوانید که در خود خانه و دور و بر آن بررسی کنید، و در آخر جدولی که می‌توانید با خود ببرید. مرحله‌های خرید، از بیعانه تا انتقال قباله، در راهنمای خرید خانه در کابل آمده است، و اگر آپارتمان می‌خرید، ۸ نکته پیش از خرید آپارتمان در کابل را هم ببینید.

پیش از رفتن، چه چیزهایی با خود ببرید؟

  • یک متر برای اندازه کردن زمین و اتاق‌ها؛
  • چراغ دستی برای دیدن زیرخانه، زیر زینه و کنج‌های تاریک؛
  • موبایل برای عکس گرفتن از درزها، میتر برق و سندها، و برای یادداشت؛
  • کسی که از بنا سر درمی‌آورد، مانند یک انجنیر یا استاکار باتجربه.

در روز روشن بروید؛ در تاریکی درز و نم دیده نمی‌شود.

سند و مالک

۱. اصل قباله را با تذکره‌ی فروشنده مقایسه کنید

نام، نام پدر و مشخصات در قباله و تذکره باید یکی باشند. اصل قباله را ببینید، نه کاپی آن را. اگر قباله عرفی است، قباله‌های پیشین را هم بخواهید: هر فروشنده باید همان کسی باشد که در قباله پیش از آن خریدار بوده. فرق این دو قباله را در قباله‌ی شرعی و عرفی بخوانید.

۲. ببینید فروشنده حق فروش دارد

وزارت عدلیه می‌گوید فروشنده باید قباله یا وکالت خط شرعی در دست داشته باشد. اگر برادر یا پسر مالکی که بیرون از کشور است می‌فروشد، وکالت‌نامه‌ی شرعی او را ببینید؛ خویشاوندی به تنهایی حق فروش نمی‌دهد.

۳. بپرسید خانه میراثی است یا نه

اگر خانه از پدر یا مادر مانده، بپرسید «حصر وراثت» گرفته شده و آیا همه‌ی وارثان به فروش راضی‌اند. خانه‌ای که یکی از وارثان با فروش آن موافق نیست، پس از معامله هم می‌تواند به محکمه کشیده شود.

۴. ببینید زمین دولتی نیست یا زیر بررسی نیست

وزارت عدلیه در عقرب ۱۴۰۴ خرید و فروش زمین امارتی، و زمینی را که کمیسیون استرداد زمین‌ها بررسی می‌کند، «اکیداً ممنوع» اعلام کرد. در سنبله ۱۴۰۵ زمین ۴۹ شهرک، ۱۵ شهرک آن در کابل، دولتی اعلام شد. فهرست عمومی یا نقشه‌ای از همه‌ی زمین‌های دولتی نشر نشده است؛ پس از ناحیه‌ی شاروالی، ریاست اراضی و وکیل گذر بپرسید. نشانه‌های هشدار را در چطور زمین غصبی یا قباله‌ی جعلی را تشخیص دهیم بخوانید.

۵. حدود و مساحت را با زمین مقایسه کنید

حدود چهار طرف ملک را که در قباله نوشته شده، روی زمین ببینید و مساحت را خودتان با متر اندازه کنید؛ یک بسوه ۱۰۰ متر مربع است. از ریاست اراضی بپرسید این قطعه در کادستر به نام چه کسی ثبت است؛ در کادستر چیست؟ می‌خوانید چرا این پرسش مهم است.

بنا

۶. درزها را ببینید، به‌ویژه درزهای کج

درزهای مویی در گچ دیوار زیاد پیدا می‌شوند. آنچه باید با دقت دید، درزهای کج از کنج کلکین‌ها و دروازه‌ها، درز در ستون و گادر، و دروازه‌هایی است که درست بسته نمی‌شوند. روزنامه‌ی دولتی کابل تایمز در اسد ۱۴۰۴ نوشت بسیاری از ساختمان‌های کابل طرح درست ضد زلزله ندارند. به همین دلیل، کسی را با خود ببرید که بنا را بشناسد.

۷. نم و چکک را پیدا کنید

لکه در پایین دیوارها نشانه‌ی نمی است که از زمین بالا می‌آید، لکه در سقف نشانه‌ی چکک بام، و بوی نم در زیرخانه نشانه‌ی هر دو. اگر می‌توانید، بعد از باران یا برف بروید. اگر تنها یک دیوار تازه رنگ شده، بپرسید چرا.

۸. به بام بروید

بپرسید بام آخرین بار کی ترمیم یا کاهگل شده، و آب باران از کجا و با کدام ناوه پایین می‌رود. جاهایی را که آب روی بام می‌ماند، ببینید.

۹. بپرسید بنا چطور و کی ساخته شده

خانه پخته است یا خام؟ ستون و گادر کانکریتی دارد یا نه؟ چند سال پیش ساخته شده، و جواز ساختمان و نقشه‌ی منظورشده دارد یا منزل‌ها بعدها بی‌جواز افزوده شده‌اند؟ طرزالعمل شاروالی آزمایش خاک و محاسبه‌ی زلزله را برای ساختمان‌های بزرگ‌تر لازم می‌داند، اما برای خانه‌های معمولی نه؛ پس کیفیت بنا را خودتان با یک انجنیر ببینید. اگر می‌خواهید بعدها منزل بیفزایید، بند ۱۷ را هم ببینید.

۱۰. نل‌ها، سیم‌کشی و چاه بدرفت را امتحان کنید

نل‌ها را باز کنید و فشار آب را ببینید؛ آب تشناب را بکشید؛ سویچ‌ها و ساکت‌ها را امتحان کنید. سیم‌کشی کهنه و بی‌ترتیب خطر آتش دارد. بپرسید فاضلاب خانه به کجا می‌رود، چاه بدرفت آخرین بار کی خالی شده، و چقدر از چاه آب دور است.

آب و برق

۱۱. بپرسید آب از کجا می‌آید

آب از چاه است یا از شبکه؟ اگر چاه است، عمقش چند متر است و در تابستان کم یا خشک می‌شود یا نه؟ سطح آب‌های زیرزمینی در حوزه‌ی کابل در ده سال گذشته ۲۵ تا ۳۰ متر پایین رفته و نزدیک به نیمی از چاه‌ها خشک شده‌اند؛ شرکت دولتی آبرسانی در اسد ۱۴۰۵ گفت در بخش‌هایی از غرب کابل و خیرخانه تا ۱۵۰ یا ۲۰۰ متر. در بسیاری از بلاک‌ها آب شبکه تنها یک یا دو بار در هفته می‌آید و خانه‌های زیادی آب تانکر می‌خرند. از همسایه‌ها بپرسید چاه‌های‌شان چقدر عمق دارد و یک تانکر آب در این منطقه چند است.

۱۲. مزه‌ی آب را امتحان کنید

یک گیلاس آب از نل بگیرید و رنگ، بو و مزه‌ی آن را ببینید. در بعضی مناطق کابل آب چاه شور است.

۱۳. بپرسید برق شهری چند ساعت می‌آید

در تابستان ۱۴۰۵ قطع برق در کابل زیاد گزارش شد و در بعضی جاها برق تنها در نیمه‌های شب می‌آمد. بپرسید در این منطقه برق روزانه چند ساعت است، میتر برق به نام کیست، و خانه سولر یا جنراتور دارد یا نه. اگر آب با پمپ بالا می‌آید، بی‌برق آب هم نیست.

۱۴. بل‌ها و بدهی‌ها را ببینید

بل‌های برق و آب چند ماه اخیر و کتابچه‌ی صفایی را با رسیدهای آن ببینید. شاروالی بر سر صفایی پرداخت‌نشده دروازه‌ی خانه‌ها را مهر و لاک کرده است، و وضع کتابچه‌ی صفایی یک ملک را می‌شود از ناحیه پرسید. کتابچه‌ی صفایی سند ملکیت نیست؛ تنها نشان می‌دهد صفایی پرداخته شده. قاعده‌ی نشرشده‌ای نیافتیم که بگوید بدهی برق، آب یا صفایی فروشنده به خریدار می‌رسد یا نه. پس بخواهید فروشنده پیش از معامله همه را تصفیه کند، و در سته بنویسید که بدهی‌های پیش از روز معامله به دوش فروشنده است. انتقال میتر به نام خود را از برشنا و آبرسانی بپرسید.

سرک، نقشه‌ی شهری و ساختن

۱۵. ببینید خانه در مسیر سرک نیست

شاروالی کابل نقشه‌ی شبکه‌ی سرک‌های شهر را در وبسایت پلان‌های شهر کابل (kmplan.km.gov.af) گذاشته است، با دکمه‌ای برای بررسی موقعیت خانه. اما خود شاروالی هشدار می‌دهد که خط‌های این نقشه «دقت لازم را نداشته» و مسیر نهایی سرک پس از سروی مشخص می‌شود. پس نقشه را نگاه اول بدانید و پیش از خرید از ناحیه‌ی شاروالی بپرسید.

۱۶. سرک، کوچه و آب باران را ببینید

سرک تا دروازه پخته است یا خامه، و کوچه برای موتر پهن است یا نه؟ ببینید آب باران به کجا می‌رود: خانه‌ای که پایین‌تر از کوچه است، در بارش تند آب را به صحن می‌گیرد.

۱۷. اگر می‌خواهید بسازید، اجازه‌ی آن را بپرسید

شاروالی کابل می‌گوید هیچ‌کس بدون جواز حق ساختن ندارد، و تعداد منزل مجاز در هر ساحه را در زونینگ پلان همان وبسایت گذاشته است؛ تا سنبله ۱۴۰۵ برای ۱۴ ناحیه از ۲۲ ناحیه. زونینگ پلان همچنین نشان می‌دهد ساحه رهایشی است یا مختلط، که اگر می‌خواهید دکان یا دفتر باز کنید مهم است. از اواخر حمل ۱۴۰۵، در ساحه‌هایی که طرح شهری دارند اما هنوز تطبیق نشده، ساختن خانه با شرط‌هایی اجازه داده شده: قباله، تکت مالیه‌دهی، تأیید امام مسجد، دو همسایه و وکیل گذر، و حداکثر سه منزل، تنها برای رهایش. اگر خانه را برای ساختن یا افزودن منزل می‌خرید، این را پیش از خرید از ناحیه‌ی شاروالی بپرسید.

همسایه‌ها و منطقه

۱۸. از همسایه‌ها و وکیل گذر بپرسید

بپرسید مالک خانه کیست، چند سال است در آن زندگی می‌کند، و آیا کسی دیگر بر خانه ادعایی دارد. همسایه‌ها معمولاً می‌دانند خانه پیش از این چند بار فروخته شده، میان وارثان اختلافی هست یا نه، و آب و برق منطقه در عمل چطور است.

۱۹. دو بار، در دو وقت مختلف بروید

یک بار روز و یک بار شام. سر و صدا، رفت‌وآمد موترها، روشنی کوچه و این‌که شب‌ها منطقه چطور است، در یک بازدید دیده نمی‌شود. یک بار هم از خانه تا محل کار یا مکتب فرزندان در ساعت شلوغ صبح بروید.

۲۰. آفتاب و گرمی زمستان را بسنجید

زمستان کابل سرد است. ببینید اتاق‌ها آفتاب‌رخ‌اند یا نه، خانه در زمستان با چه گرم می‌شود، و کلکین‌ها باد را نگه می‌دارند یا نه.

فهرست ۲۰ بررسی: با خود ببرید

این جدول را کاپی کنید یا از آن عکس بگیرید و در روز بازدید کنار هر بند نشانی بزنید.

#بررسیچه ببینید یا بپرسیداز چه کسی یا کجا☐
۱قباله و تذکرهنام و نام پدر یکی است؛ اصل قباله؛ قباله‌های پیشینفروشنده☐
۲حق فروشقباله یا وکالت خط شرعیفروشنده☐
۳وارثانحصر وراثت و رضایت همه‌ی وارثانفروشنده، همسایه‌ها☐
۴زمین دولتیزمین امارتی یا زیر بررسی نیستناحیه‌ی شاروالی، ریاست اراضی، وکیل گذر☐
۵حدود و مساحتحدود قباله با زمین؛ اندازه با متر؛ ثبت کادسترخود ملک، ریاست اراضی☐
۶درزهادرز کج از کنج کلکین و دروازه، درز ستون و گادرخود بنا، انجنیر☐
۷نم و چککلکه پایین دیوار و در سقف، بوی نمخود بنا☐
۸بامآخرین ترمیم، راه آب بارانخود بنا، فروشنده☐
۹نوع و سال بناپخته یا خام، ستون و گادر، تهدابفروشنده، انجنیر☐
۱۰نل، برق، بدرفتفشار آب، سیم‌کشی، چاه بدرفتخود بنا☐
۱۱آبچاه یا شبکه، عمق چاه، تابستانفروشنده، همسایه‌ها☐
۱۲مزه‌ی آبرنگ، بو، شورینل خانه☐
۱۳برقساعت‌های برق، میتر، سولر یا جنراتورفروشنده، همسایه‌ها☐
۱۴بل‌هابل برق و آب، کتابچه‌ی صفایی، بدهی‌هافروشنده☐
۱۵مسیر سرکخط سرک روی خانه نمی‌افتدkmplan.km.gov.af، ناحیه‌ی شاروالی☐
۱۶سرک و آب بارانپخته یا خامه، پهنای کوچه، راه آبخود منطقه☐
۱۷اجازه‌ی ساختنتعداد منزل مجاز، شرط‌های ساختنناحیه‌ی شاروالی☐
۱۸همسایه‌هامالک، ادعاها، فروش‌های پیشینهمسایه‌ها، وکیل گذر☐
۱۹دو بازدیدسر و صدا، شب، راه روزانهخود منطقه☐
۲۰آفتاب و گرمیاتاق‌های آفتاب‌رخ، گرمی زمستانخود بنا☐

وقتی همه‌ی بندها روشن شد، به مرحله‌های معامله بروید: سته‌ی رسمی فروش، کمیشن، مالیه و انتقال قباله، که در راهنمای خرید خانه در کابل آمده‌اند. اعلان‌های خانه و حویلی فروشی در کابل را در آسوده با فیلتر ناحیه، قیمت و نوع سند ببینید.

این فهرست روش‌های رایج و اعلامیه‌های رسمی را توضیح می‌دهد و مشوره‌ی حقوقی یا فنی نیست. پیش از پرداخت پول کلان با محکمه، ریاست عدلیه یا یک وکیل مدافع مشوره کنید، و بنا را به یک انجنیر نشان دهید. وزارت عدلیه برای مشوره‌ی حقوقی رایگان شماره‌ی ۱۸۸ را دارد.

پرسش‌های رایج

آیا لازم است انجنیر را با خود ببرم؟

اگر پول زیادی می‌پردازید، بله. درز، نم و کیفیت بنا را کسی که بنا را می‌شناسد بهتر می‌بیند، و مزد یک بازدید در برابر قیمت خانه کم است.

آیا کتابچه‌ی صفایی مالکیت را ثابت می‌کند؟

نه. مقرره‌ی محصول صفایی می‌گوید سند صفایی تنها سند پرداخت صفایی است، نه سند ملکیت. مالکیت را با قباله و قباله‌های پیشین بسنجید.

اگر فروشنده بل برق یا آب را نپرداخته باشد چه؟

قاعده‌ی نشرشده‌ای درباره‌ی این‌که این بدهی به خریدار می‌رسد یا نه، نیافتیم. بخواهید فروشنده پیش از معامله بل‌ها را تصفیه کند و رسید آن را نشان دهد، و در سته بنویسید که بدهی‌های پیش از معامله به دوش فروشنده است.


این نوشته آخرین بار در سنبله ۱۴۰۵ به‌روز شد.