ګروي په کابل او نورو ښارونو کې د کور نیولو یوه عامه لاره ده: د میاشتنۍ کرایې پر ځای د کور خاوند ته یو لوی مبلغ یو ځای ورکوئ، د تړون تر پایه پرته له کرایې (یا په لږه کرایه) په کور کې اوسېږئ، او چې کور پرېږدئ، همغه ټول مبلغ بېرته اخلئ. د کور خاوند ستاسو له پیسو ګټه اخلي، او تاسو له کور.
په دې لارښود کې لولئ: ګروي څنګه کار کوي، په کابل کې یې مبلغونه، قانوني حالت، خطرونه، د پیسو ساتنه او شرعي حکم. دا لارښود په دري ژبه هم شته: گروی چیست؟؛ انګلیسي بڼه یې What Is Gerawi? ده.
ګروي څنګه کار کوي؟
یوه ساده بېلګه:
- یو اپارتمان مومئ چې خاوند یې په ۳۰ زره ډالرو په ګروي ورکوي.
- تړون لاسلیک کوئ او ۳۰ زره ډالر خاوند ته ورکوئ.
- کیلي اخلئ او د تړون په موده کې، چې ډېری وخت یو کال وي، کرایه نه ورکوئ.
- د مودې په پای کې کور خالي کوئ او خاوند ستاسو ۳۰ زره ډالر بېرته درکوي. که دواړه لوري خوښ وي، تړون تمدید کوئ.
همغه مبلغ بېرته اخلئ چې ورکړی مو و، تر هغه زیات نه. ستاسو ګټه دا ده چې یو کال کرایه نه ورکوئ؛ د خاوند ګټه دا ده چې یو کال ستاسو پیسې کاروي.
کله کله خاوند لږ ګروي مبلغ او لږه میاشتنۍ کرایه غواړي: هر څومره چې د ګروي پیسې ډېرې وي، هغومره کرایه لږه وي. ګروي په ډالرو هم کېږي او په افغانیو هم، او په پای کې همغه واحد بېرته ورکول کېږي، نو واحد په تړون کې ولیکئ.
په کابل کې ګروي څومره پیسې غواړي؟
دا د ۱۴۰۵ کال د وږي په ۳۱مه په آسوده کې د تایید شویو اعلانونو منځني غوښتل شوي مبلغونه دي، د هر ډالر ۶۴٫۷ افغانیو په نرخ (د هغې ورځې د افغانستان بانک نرخ). نیمایي اعلانونه تر دې لږ او نیمایي تر دې ډېر غواړي، او وروستی مبلغ دواړه لوري په خبرو ټاکي.
| د کابل ناحیه | د ګروي اپارتمان اعلانونه | منځنی ګروي مبلغ |
|---|---|---|
| ټول کابل | ۳۶۴ | شاوخوا ۳۰ زره ډالر (۱۹٫۴ لکه افغانۍ) |
| ۴مه ناحیه | ۱۴۹ | شاوخوا ۳۰ زره ډالر |
| ۱۱مه ناحیه | ۸۰ | شاوخوا ۳۰ زره ډالر |
| ۱۰مه ناحیه | ۴۷ | شاوخوا ۳۵ زره ډالر |
| ۱۵مه ناحیه | ۲۵ | شاوخوا ۲۵ زره ډالر |
د کورونو منځنی ګروي مبلغ شاوخوا ۱۱ لکه افغانۍ (نږدې ۱۷ زره ډالر) دی، له ۲۱۹ اعلانونو. «کور» کېدای شي ټوله حویلي وي یا یې یو پوړ، نو توپیر ډېر دی.
د کابل د یوه اپارتمان منځنۍ میاشتنۍ کرایه په آسوده کې شاوخوا ۱۷ زره افغانۍ (نږدې ۲۶۰ ډالر) ده، له ۶۳۵ اعلانونو. نو یو عام ګروي مبلغ د شاوخوا ۱۱۵ میاشتو کرایې سره برابر دی، یعنې نږدې د لسو کلونو کرایه چې مخکې ورکول کېږي او په پای کې بېرته درکول کېږي. حساب یې په دري لارښود گروی یا کرایه؟ کې وګورئ.
په کابل کې کورونه او اپارتمانونه وګورئ، او د معاملې په ډول کې ګروي وټاکئ.
د ګروي قانوني حالت نن ورځ څه دی؟
ګروي لا هم اعلانېږي او کېږي، خو رسمي حالت یې بدل شوی دی:
- فتوا. د ارشاد، حج او اوقافو وزارت د ۱۴۰۰ کال په سلواغه کې یوه فتوا خپره کړه چې ګروي، په هغه بڼه چې اوس عامه ده، «ربا یا ربا ته ورته» بولي. د روا بدیل په توګه یې په مناسبه بیه د کرایې مخکې ورکول وړاندې کړل.
- د ګروي سټې لرې شوې. د عدلیې وزارت جواز لرونکو رهنمای معاملاتو ته ویلي چې نور د ګروي سټې نه شي کارولی، او پر ځای یې باید د وزارت د بیع وفا (بیع جایزي) سټې وکاروي.
- یوازې رسمي سټې. د ۱۴۰۴ کال د وري له ۱مې راهیسې د رهنمای معاملاتو په دفتر کې معامله یوازې د عدلیې وزارت په چاپي سټو اعتبار لري: پلور، بیع وفا، کرایه او د موټر پلور. هر بل کاغذ باطل دی. هر لوری کولی شي خپله نسخه د عدلیې وزارت د رهنمای معاملاتو په ریاست (دارالامان) یا د ولایت د عدلیې په ریاست کې وګوري.
- د کابل آنلاین سیستم. وزارت د کابل د رهنمای معاملاتو آنلاین سیستم د ۱۴۰۴ کال په وروستیو کې پرانیست، او د ۱۴۰۵ کال په اوړي کې یې وویل چې د کابل تر ۳٬۲۰۰ ډېر دفترونه د ملکیت هره معامله پکې ثبتوي. هغه معامله چې له سیستمه بهر یا په لاس ولیکل شي، قانوني اعتبار نه لري.
نو نن ورځ چې د رهنمای معاملاتو له لارې یو لوی مبلغ مخکې ورکوئ، معامله یا د بیع وفا پر سټه لیکل کېږي، یا د کرایې پر سټه د مخکې ورکړل شوې کرایې په توګه. له پیسو ورکولو مخکې له رهنما وپوښتئ چې ستاسو معامله پر کومه سټه لیکل کېږي.
بیع وفا څه شی دی؟
بیع وفا داسې پلور دی چې د بېرته اخیستو حق ورسره وي: خاوند ملک په یوه مبلغ «پلوري»، په دې شرط چې هر کله همغه مبلغ بېرته ورکړي، ملک بېرته د هغه شي. په دې موده کې پیسې ورکوونکی په ملک کې اوسېږي یا یې په کرایه ورکوي، خو پلورلی یې نه شي. له بهره ګروي ته ورته ښکاري، خو قانوني بڼه یې بېله ده.
د افغانستان د ۱۳۵۵ کال مدني قانون (۱۱۳۶مه تر ۱۱۵۱مې مادې) وايي چې د هېڅ لوري د بېرته اخیستو حق په ټاکلې موده نه محدودېږي، او خاوند یوازې هغه وخت ملک پلورلی شي چې د پېرونکي پیسې په بله لاره نه شي ورکولی. هغه بیع وفا چې ګرو پکې پټ وي، یعنې پیسې «له ګټې سره» بېرته ورکول کېږي یا ملک د خاوند په لاس کې پاتې وي، باطله ده. دا چې نننۍ محکمې دا قانون تر کومه حده پلي کوي، روښانه نه ده. بشپړ دري لارښود: بیع وفا چیست؟
د عدلیې وزارت د ۱۴۰۴ کال د خبرتیا له مخې، د بیع وفا پر معامله د رهنمای معاملات کمیشن د مبلغ ۱٫۵ سلنه ده، چې نیمایي یې هر لوری ورکوي. د اضافي پیسو (شیریني) اخیستل منع دي.
د ګروي خطرونه
تاسو یو لوی مبلغ د اوږدې مودې لپاره بل چا ته سپارئ. درې ستونزې تر ټولو ډېرې پېښېږي:
- خاوند پیسې بېرته نه شي درکولی. پیسې یې په کاروبار، بل ملک یا ورځنیو لګښتونو کې لګولې، یا له هېواده وتلی دی. ځینې خاوندان یوازې هغه وخت پیسې درکولی شي چې بل اوسېدونکی پیدا کړي.
- کور ستاسو د تړون په موده کې وپلورل شي، او روښانه نه وي چې پیسې به مو څوک درکوي: پلورونکی که نوی خاوند.
- یو کور دوه ځله په ګروي ورکړل شي، یا یې داسې څوک ورکړي چې خاوند یې نه دی. کله چې معامله هېڅ ځای ثبت نه وي، هېڅ شی یې مخه نه نیسي.
د اسعارو د نرخ خطر هم شته: که په ډالرو ورکړئ، همغومره ډالر بېرته اخلئ، په افغانیو یې ارزښت هر څه وي. د ۱۴۰۴ کال له مرغومي راهیسې په کابل کې ډالر د شاوخوا ۶۳٫۵ او ۶۶ افغانیو ترمنځ لوړ او ټیټ شوی.
خپلې پیسې څنګه وساتئ؟
- قباله وګورئ او اصلي خاوند وپېژنئ. پر قباله نوم د خاوند له تذکرې سره پرتله کړئ. که بل څوک لاسلیک کوي، باید د خاوند شرعي وکالت خط ولري؛ پلار، زوی یا ورور بې له وکالت خطه کور په ګروي نه شي ورکولی. د قبالې د ډولونو لپاره قباله شرعی و عرفی ولولئ.
- له ګاونډیانو او د ګذر له وکیل وپوښتئ چې کور د چا دی، او مخکې بل چا ته په ګروي ورکړل شوی که نه.
- جواز لرونکی رهنمای معاملات او رسمي سټه وکاروئ. خپله نسخه له سریال نمبر سره وساتئ، او د عدلیې په وزارت یا د ولایت د عدلیې په ریاست کې یې وګورئ.
- هر څه ولیکئ: مبلغ په عدد او په تورو، واحد، نېټې، د پیسو د بېرته ورکولو ورځ، کرایه که وي، د برېښنا، اوبو او ترمیم لګښت څوک ورکوي، او که تړون له وخته مخکې پای ته ورسېږي یا کور وپلورل شي څه کېږي. د دواړو لوریو لاسلیکونه او لږ تر لږه دوه شاهدان پکې وي.
- پیسې داسې ورکړئ چې ثبت یې پاتې شي: د بانک یا داسې صراف له لارې چې رسید درکوي، یا نغدې د لاسلیک شوي رسید په بدل کې او د شاهدانو په وړاندې.
- لږې پیسې په خطر کې واچوئ. که ډاډه نه یاست چې خاوند پیسې بېرته درکولی شي، لږې ګروي پیسې له یو څه میاشتنۍ کرایې سره وټاکئ.
که پیسې بېرته درنه کړل شي
لومړی خپل اسناد راټول کړئ او د شاهدانو په شتون کې له خاوند سره خبرې وکړئ. که ګټه یې ونه کړه، د حقوقو ادارې ته عریضه ورکړئ، چې اوس د سترې محکمې تابع ده: په کابل ولایت کې د کابل د حقوقو ریاست، په نورو ولایتونو کې د ولایت د استیناف محکمې د حقوقو اداره، او په ولسوالۍ کې د ولسوالۍ د ابتدائیه محکمې د حقوقو اداره. دا اداره هڅه کوي چې قضیه مخکې له دې چې محکمې ته ورسېږي، حل کړي. د عدلیې وزارت د حقوقي او شرعي مشورې وړیا لیکه هم لري: ۱۸۸.
د ګروي شرعي حکم څه دی؟
علما پر دې اړه بېل بېل نظرونه لري:
- ځینې ګروي پور بولي: اوسېدونکی خاوند ته پیسې پور ورکوي او په بدل کې یې بې کرایې اوسېږي. دا داسې پور دی چې ګټه راوړي، او دوی یې ربا ګڼي. د ۱۴۰۰ کال فتوا همدا نظر لري.
- ځینې حنفي علما د ملک کارول هغه وخت روا ګڼي چې خاوند یې په ښکاره او بې له شرطه اجازه ورکړي. همغه فتوا دا نظر یادوي، خو د نننۍ ګروي لپاره یې نه مني.
- وروستیو حنفي فقهاوو بیع وفا د اړتیا له امله روا ګڼلې. نورو فقهاوو، د اسلامي فقهې د نړیوال مجمع په ګډون (۱۹۹۲م)، دا د سود لرونکي پور پټه بڼه وبلله او رد یې کړه.
آسوده په دې اړه فتوا نه ورکوي. که دا موضوع ستاسو لپاره مهمه ده، له لاسلیک مخکې له یوه باوري عالم وپوښتئ.
له بهر څخه ګروي
که له بهره په کابل کې خپلوانو ته د ګروي کور نیسئ، پورته ټولې خبرې صدق کوي، او دوه نور خطرونه هم شته: بل څوک ستاسو پر ځای لاسلیک کوي، او لوی مبلغ باید هېواد ته ورسېږي. د وکالت خط، حوالې او له لرې ځایه د قبالې د کتلو لپاره زموږ انګلیسي لارښود Buying Property in Afghanistan from Abroad ولولئ.
عام پوښتنې
د ګروي او کرایې توپیر څه دی؟
په کرایه کې هره میاشت پیسې ورکوئ چې بېرته یې نه اخلئ. په ګروي کې یو لوی مبلغ یو ځای ورکوئ، کرایه نه ورکوئ یا لږه ورکوئ، او په پای کې همغه مبلغ بېرته اخلئ.
ګروي څومره موده وي؟
ډېری وخت یو کال، خو موده دواړه لوري ټاکي. د پیسو د بېرته ورکولو دقیقه ورځ، او دا چې که له وخته مخکې وځئ څه کېږي، په لیکلي ډول ومنئ.
خاوند کولی شي زما د اوسېدو پر مهال کور وپلوري؟
په ګروي کې دا روښانه نه ده، نو په تړون کې ولیکئ چې د کور له لېږد مخکې به ستاسو پیسې درکول کېږي. د بیع وفا پر سټه، مدني قانون وايي چې خاوند یوازې ستاسو د پیسو ورکولو لپاره کور پلورلی شي، هغه هم کله چې په بله لاره یې نه شي درکولی.
دا لارښود عام دود او رسمي خبرتیاوې بیانوي، حقوقي یا دیني مشوره نه ده. قواعد بدلېږي؛ له لوی مبلغ ورکولو مخکې له عدلیې وزارت، محکمې یا وکیل مدافع سره یې تایید کړئ.
دا لیکنه وروستی ځل د ۱۴۰۵ کال په تله کې تازه شوه.


